ઉનાળાની શરૂઆત થતાં જ ઘરોમાં ઠંડા પાણીની માંગ વધી જાય છે. ફ્રીજના આર્ટિફિશિયલ ઠંડા પાણીની સરખામણીએ માટીના માટલાનું પાણી અમૃત સમાન માનવામાં આવે છે. માટીના વાસણમાં પાણી કુદરતી રીતે ઠંડુ થાય છે અને તેમાં રહેલા ખનિજો સ્વાસ્થ્યને અનેકગણો ફાયદો પહોંચાડે છે. માટલાનું પાણી પીવાથી ગળામાં ખરાશ થતી નથી અને તે શરીરના pH લેવલને જાળવી રાખવામાં પણ મદદરૂપ થાય છે. જોકે, મોટાભાગના લોકો માટલાના પાણીના ફાયદા તો જાણે છે, પરંતુ તેની યોગ્ય સફાઈ અને જાળવણીની ગંભીર ભૂલો કરે છે. જો માટલાની નિયમિત અને સાચી રીતે સફાઈ ન કરવામાં આવે, તો તેમાં જામતા બેક્ટેરિયા અને શેવાળ ગંભીર બીમારીઓનું કારણ બની શકે છે. ખાસ કરીને લાંબા સમય સુધી પાણી ભરી રાખવાથી અને માટલાને અંદરથી સાફ ન કરવાથી તેમાં મચ્છરોના લાર્વા પણ જન્મી શકે છે, જે ડેન્ગ્યુ કે મેલેરિયા જેવો ખતરો ઊભો કરે છે.
નવા માટલાને ઉપયોગમાં લેતા પહેલાની સાવચેતી

બજારમાંથી જ્યારે નવું માટલું લાવવામાં આવે ત્યારે તેને સીધું જ પાણી ભરીને વાપરવું જોખમી હોઈ શકે છે. નવા માટલાને સૌ પ્રથમ 5 થી 6 કલાક સુધી પાણીથી ભરેલા મોટા ટબમાં ડુબાડી રાખવું જોઈએ. આમ કરવાથી માટીના છિદ્રો પૂરી રીતે હાઈડ્રેટ થાય છે અને માટલું મજબૂત બને છે, જેથી ભવિષ્યમાં તેમાંથી પાણી લીક થવાની શક્યતા ઘટી જાય છે. આ પ્રક્રિયા બાદ માટલાને નરમ બ્રશ કે હાથથી હળવા હાથે ઘસીને સાફ કરવું જોઈએ અને ત્યારબાદ થોડીવાર તડકામાં સૂકવી દેવું જોઈએ. જ્યારે માટલું સંપૂર્ણપણે સુકાઈ જાય ત્યારે જ તેમાં પીવાનું પાણી ભરવું હિતાવહ છે. આ પદ્ધતિથી પાણીમાં માટીની શુદ્ધ સુગંધ જળવાઈ રહે છે અને પાણી વધુ ઠંડુ થાય છે.

સફાઈ માટે સાબુનો ત્યાગ અને કુદરતી વિકલ્પો
માટલાની સફાઈમાં સૌથી મોટી ભૂલ વાસણ સાફ કરવાના સાબુ કે લિક્વિડનો ઉપયોગ છે. માટીના માટલામાં અસંખ્ય નાના છિદ્રો હોય છે જેના દ્વારા બાષ્પીભવનની પ્રક્રિયા થાય છે. જો સાબુનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તો તેના રાસાયણિક કણો આ છિદ્રોમાં ભરાઈ જાય છે, જે પાણીના સ્વાદને બગાડે છે અને પેટના ઇન્ફેક્શનનું કારણ બને છે. તેની જગ્યાએ બેકિંગ સોડા અથવા સાદા મીઠાનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. દર 15 દિવસે એકવાર વિનેગર કે લીંબુના પાણીથી માટલું સાફ કરવાથી જીરું અને બેક્ટેરિયા દૂર થાય છે. માટલામાંથી પાણી કાઢવા માટે હંમેશા લાંબા હાથાવાળા ડોયાનો જ ઉપયોગ કરવો જોઈએ, કારણ કે સીધા ગ્લાસ કે હાથ નાખવાથી બહારની ગંદકી પાણીમાં ભળી શકે છે.

યોગ્ય જગ્યા અને જાળવણીનું મહત્વ
માટલું ક્યાં રાખવું તે તેના પાણીની ઠંડક પર સીધી અસર કરે છે. માટલાને હંમેશા હવા ઉજાસવાળી જગ્યાએ અથવા બારી પાસે રાખવું જોઈએ, જ્યાં હવાની અવરજવર વધુ હોય. વધુ ઠંડક માટે માટલાની ફરતે ભીનું સુતરાઉ કાપડ લપેટવું એ એક પ્રાચીન અને અસરકારક રીત છે. આ ઉપરાંત, જે સ્ટેન્ડ કે જગ્યા પર માટલું રાખવામાં આવ્યું હોય ત્યાં પણ નિયમિત સફાઈ કરવી જોઈએ, કારણ કે નીચે જામતા ભેજને કારણે મચ્છરો અને જીવાત થવાની પૂરેપૂરી શક્યતા રહે છે. જો માટલાની બહારની સપાટી પર સફેદ ક્ષાર જામી જાય તો તેને ભીના કપડાથી સાફ કરતા રહેવું જોઈએ જેથી તેના છિદ્રો ખુલ્લા રહે અને બાષ્પીભવનની પ્રક્રિયા સતત ચાલુ રહે.