પશ્ચિમ એશિયાના ભૂ-રાજકીય તણાવ અને ઈરાન-ઈઝરાયલ વચ્ચેના વધતા સંઘર્ષની સીધી અસર હવે વૈશ્વિક બજારોની સાથે ભારતના ગ્રામીણ અર્થતંત્ર પર પણ દેખાવા લાગી છે. ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં થયેલા તોતિંગ વધારાએ કાપડ ઉદ્યોગના ગણિત બદલી નાખ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં ક્રૂડ ઓઇલ મોંઘું થતા તેમાંથી બનતા પોલિએસ્ટર ફાઇબરના ભાવમાં 10 થી 25 ટકાનો જંગી ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. પોલિએસ્ટર એ ક્રૂડ ઓઇલની આડપેદાશ હોવાથી જ્યારે પણ તેલના ભાવ વધે છે ત્યારે માનવસર્જિત ફાઇબર (MMF) મોંઘા બને છે, જેનો સીધો લાભ કુદરતી ફાઇબર એટલે કે કપાસને મળવાની પૂરી શક્યતા છે. અત્યાર સુધી જે ટેક્સટાઇલ મિલો સસ્તા પોલિએસ્ટર પાછળ દોડતી હતી, તે હવે વધતા ખર્ચને કારણે ફરીથી કપાસ તરફ વળવા મજબૂર બની છે. આ સ્થિતિ કપાસના ખેડૂતો માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે લાંબા સમય બાદ કપાસની માંગમાં ફરી એકવાર મોટું પુનર્જીવન જોવા મળી રહ્યું છે.

કોટન એસોસિએશન ઓફ ઇન્ડિયા (CAI)ના વિશ્લેષકોના મતે, ચાલુ 2025-26ની સિઝનમાં કપાસનો વપરાશ અગાઉના અંદાજ કરતાં 10 લાખ ગાંસડી વધી શકે છે. આ વધારા પાછળનું મુખ્ય કારણ પોલિએસ્ટર અને કપાસ વચ્ચેના ઘટતા ભાવનો તફાવત છે. જ્યારે પોલિએસ્ટર મોંઘું થાય છે ત્યારે મિલો માટે મિશ્ર કાપડને બદલે શુદ્ધ સુતરાઉ કાપડ બનાવવું વધુ નફાકારક બને છે. તેની સાથે જ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ડોલર સામે રૂપિયો નબળો પડવાથી વિદેશી કપાસની આયાત પણ મોંઘી થઈ છે, જેનો અર્થ એ છે કે સ્થાનિક બજારમાં દેશી કપાસની માંગ સતત તેજ રહેશે. કોટન કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (CCI) એ પણ બજારના આ બદલાતા મિજાજને ઓળખી લીધો છે અને છેલ્લા થોડા દિવસોમાં જ કપાસના ભાવમાં પ્રતિ કેન્ડી ₹1,400 સુધીનો વધારો ઝીંકી દીધો છે, જે દર્શાવે છે કે આગામી સમયમાં સફેદ સોનાના ભાવમાં વધુ તેજી આવવાની પ્રબળ સંભાવના છે.

વૈશ્વિક સ્તરે પણ સપ્લાય ચેઈનમાં વિક્ષેપ પડવાને કારણે ચીન, બાંગ્લાદેશ અને વિયેતનામ જેવા દેશોમાં ભારતીય કપાસના યાર્નની માંગમાં સતત વૃદ્ધિ થઈ રહી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ 80-90 ડોલરની ઉપર સ્થિર રહેશે, તો કપાસનો બજાર હિસ્સો જે છેલ્લા વર્ષોમાં 40 ટકાથી ઘટીને 25 ટકા નીચે પહોંચી ગયો હતો, તેમાં ફરી સુધારો જોવા મળશે. જોકે, હાલ યુદ્ધની સ્થિતિને જોતા બજારમાં થોડી અનિશ્ચિતતા પણ છે, જેના કારણે વેપારીઓ ખૂબ મોટી ખરીદી કરવાને બદલે હાલ તબક્કાવાર ખરીદી કરી રહ્યા છે. તેમ છતાં, એક વાત સ્પષ્ટ છે કે પોલિએસ્ટરની સરખામણીએ કપાસ હવે વધુ આર્થિક અને ટકાઉ વિકલ્પ તરીકે ઉભરી રહ્યો છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થિતિ આવી જ રહેશે, તો કપાસ પકવતા ખેડૂતોને આ વર્ષે પોષણક્ષમ ભાવની સાથે સાથે બજારમાં તેમની જણસની ઊંચી માંગનો લાભ પણ ચોક્કસ મળશે.