જૂનાગઢની ગિરિમાળાઓમાં આવેલું સંત આપા ગીગાનું સ્થાનક ‘સતાધાર’ તેના અમર અન્નક્ષેત્ર માટે વિશ્વવિખ્યાત છે. ‘અલખના ઓટલા’ તરીકે ઓળખાતા આ ધામમાં જ્ઞાતિ-જાતિના ભેદભાવ વગર હજારો શ્રદ્ધાળુઓ દરરોજ પ્રસાદ ગ્રહણ કરે છે. દાયકાઓથી ચાલતા આ અન્નક્ષેત્રમાં ભોજનની ગુણવત્તા અને શુદ્ધતાની સાથે હવે આધુનિક અને પર્યાવરણલક્ષી અભિગમનો સમન્વય થયો છે, જે અન્ય ધાર્મિક સંસ્થાઓ માટે પ્રેરણારૂપ બન્યો છે.

સૌરાષ્ટ્રનું સુપ્રસિદ્ધ યાત્રાધામ સતાધાર હવે માત્ર તેની સંધ્યા આરતી જ નહીં, પરંતુ ગ્રીન એનર્જી અને આત્મનિર્ભરતા માટે પણ જાણીતું બન્યું છે. સંસ્થા દ્વારા પરંપરાગત ઈંધણનો ત્યાગ કરીને બાયોગેસ અપનાવવામાં આવતા પર્યાવરણની જાળવણી સાથે આર્થિક બચતનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડવામાં આવ્યું છે.

ગુજરાતનો સૌથી મોટો બાયોગેસ પ્લાન્ટ

સતાધાર ધામમાં હાલમાં 85 ઘનમીટર પ્રતિ દિવસની ક્ષમતા ધરાવતા 4 બાયોગેસ પ્લાન્ટ કાર્યરત છે. આટલું જ નહીં, સંસ્થા દ્વારા આ ક્ષમતા વધારવા માટે વધુ 2 નવા પ્લાન્ટ સ્થાપવાની કામગીરી પણ પ્રગતિમાં છે.

છાણમાંથી શક્તિ: રસોડામાં ક્રાંતિ

સતાધારની ગૌશાળામાં અંદાજે 1,000 જેટલી ગાયો છે. આ પશુધન દ્વારા પ્રાપ્ત થતા રોજિંદા 8,000 કિલો છાણનો ઉપયોગ બાયોગેસ બનાવવા માટે થાય છે.

ભોજનની ક્ષમતા: દરરોજ સરેરાશ 10,000 શ્રદ્ધાળુઓ માટે ભોજન આ ગેસ પર તૈયાર થાય છે.

જૂની પદ્ધતિ વિરુદ્ધ નવી: અગાઉ રસોઈ માટે રોજનું 800 થી 900 કિલો લાકડું અથવા 10 થી 15 ગેસ સિલિન્ડરની જરૂર પડતી હતી, જેનો ખર્ચ હવે શૂન્ય થઈ ગયો છે.

ખેતીમાં પણ લાભ: સ્લરીનો ઉપયોગ

મહંત વિજયબાપુના જણાવ્યા અનુસાર, બાયોગેસ ઉત્પન્ન થયા બાદ વધતી 'સ્લરી' (પ્રવાહી કચરો) ફેંકી દેવાને બદલે સંસ્થાની જ ખેતીમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે. આ સ્લરી નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્તમ સજીવ ખાતર તરીકે કામ કરે છે, જેનાથી રાસાયણિક ખાતરનો ઉપયોગ ઘટ્યો છે.

સરકારી પ્રોત્સાહન અને સબસીડી

ગુજરાત સરકારની એજન્સી GEDA (Gujarat Energy Development Agency) દ્વારા આ પ્રોજેક્ટમાં સહાય પૂરી પાડવામાં આવી છે.

સબસીડી: બિનનફાકીય સંસ્થાઓને પ્લાન્ટના કુલ મૂલ્યના 75% સુધીની સહાય મળે છે.

રાજ્યવ્યાપી નેટવર્ક: વર્ષ 2021-22 થી 2025-26 દરમિયાન રાજ્યમાં 193 થી વધુ સંસ્થાકીય બાયોગેસ પ્લાન્ટ સ્થપાયા છે.

બજેટ: ચાલુ વર્ષે આ યોજના માટે કુલ ₹12 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

આમ, સતાધાર ધામ ભક્તિની સાથે શક્તિ (ઉર્જા) ક્ષેત્રે પણ ગુજરાતનું માર્ગદર્શક કેન્દ્ર બન્યું છે.