વર્ષ 2026માં આગામી 2 એપ્રિલના રોજ જ્યારે સમગ્ર દેશ હનુમાન જયંતીના પાવન પર્વની ઉજવણીની તૈયારીઓ કરી રહ્યો છે, ત્યારે ભક્તોના મનમાં પવનપુત્ર હનુમાનજીની અતૂટ ભક્તિ અને તેમની અમરતા વિશેની જિજ્ઞાસા ફરી એકવાર જાગૃત થઈ છે. હિન્દુ ધર્મશાસ્ત્રોમાં હનુમાનજીને માત્ર એક દેવતા તરીકે જ નહીં, પરંતુ પૃથ્વી પર સદેહ હાજર રહેલા 'ચિરંજીવી' તરીકે પૂજવામાં આવે છે. પૌરાણિક કથાઓ અને પ્રાચીન ગ્રંથો મુજબ, સૃષ્ટિના સંચાલન અને ધર્મના રક્ષણ માટે સાત એવી વિભૂતિઓ છે જેમને કાળ (સમય) પણ સ્પર્શી શક્યો નથી. આ સાત ચિરંજીવીઓમાં હનુમાનજી ઉપરાંત અશ્વત્થામા, રાજા બલી, વેદ વ્યાસ, વિભીષણ, કૃપાચાર્ય અને ભગવાન પરશુરામનો સમાવેશ થાય છે. માનવામાં આવે છે કે આ સાતેય મહાનુભાવો આજે પણ આ પૃથ્વીના કોઈને કોઈ ખૂણે અદ્રશ્ય કે સૂક્ષ્મ સ્વરૂપે બિરાજમાન છે અને કળિયુગના અંતિમ ચરણમાં જ્યારે અધર્મ ચરમસીમાએ હશે, ત્યારે તેઓ ભગવાન વિષ્ણુના દસમા અવતાર 'કલ્કિ'ને સહાય કરવા માટે એકઠા થશે.

મહાબલી હનુમાન
ભગવાન રામના પરમ ભક્ત હનુમાનજી વિશે એવું કહેવાય છે કે ત્રેતાયુગમાં જ્યારે પ્રભુ શ્રી રામ પોતાની લીલા સંકેલીને વૈકુંઠ ધામ જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે તેમણે હનુમાનજીને પૃથ્વી પર રહીને ધર્મનું રક્ષણ કરવા અને રામ નામનો પ્રચાર કરવાના આશીર્વાદ આપ્યા હતા. હનુમાનજી શક્તિ, સેવા અને સમર્પણનું પ્રતીક છે. શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખ છે કે જ્યાં પણ રામકથાનું ગાન થાય છે, ત્યાં હનુમાનજી અચૂક હાજર રહે છે. ભક્તોનો એવો દ્રઢ વિશ્વાસ છે કે ગંધમાદન પર્વત પર તેમનો નિવાસ છે અને તેઓ આજે પણ સંકટના સમયે પોતાના ભક્તોની વહારે આવે છે. હનુમાનજીની આ અમરતા માત્ર એક પૌરાણિક વાર્તા નથી, પરંતુ કરોડો લોકોની આસ્થાનો આધાર છે જે તેમને 'જાગતા દેવ' તરીકે સ્થાપિત કરે છે.

અશ્વત્થામા
બીજી તરફ, મહાભારતના કાળના એક અત્યંત શક્તિશાળી પણ દુખદ પાત્ર એવા અશ્વત્થામાની ગાથા કઈક અલગ છે. ગુરુ દ્રોણાચાર્યના પુત્ર અશ્વત્થામા માટે અમરતા વરદાન નહીં પણ એક ભયંકર શ્રાપ બની ગઈ છે. કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધ દરમિયાન પાંડવ પુત્રોની હત્યા અને બ્રહ્માસ્ત્રના દુરુપયોગથી ક્રોધિત થઈને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ અશ્વત્થામાને યુગો સુધી પૃથ્વી પર ભટકવાનો શ્રાપ આપ્યો હતો. લોકવાયકા મુજબ, મધ્યપ્રદેશના અસીરગઢ કિલ્લામાં આવેલા શિવ મંદિરમાં આજે પણ કોઈ અજાણી શક્તિ વહેલી સવારે પૂજા કરી જાય છે, જેને લોકો અશ્વત્થામા માને છે. તેમના કપાળ પરના મણિ કાઢી લેવાયા બાદ જે ઘા થયો હતો, તે આજે પણ રુઝાયો નથી અને તેઓ મુક્તિની રાહમાં ભટકી રહ્યા હોવાનું મનાય છે.

રાજા મહાબલિ
દાનવીર રાજા બલીની કથા ભગવાન વિષ્ણુના વામન અવતાર સાથે જોડાયેલી છે. અત્યંત ઉદાર અને ન્યાયી રાજા હોવા છતાં તેઓ અસુર કુળના હતા. તેમની વધતી જતી શક્તિને જોઈને દેવોના ભયને દૂર કરવા ભગવાને ત્રણ ડગલાં પૃથ્વી માંગી હતી. જ્યારે બલીએ પોતાનું સર્વસ્વ અને અંતે મસ્તક ધરી દીધું, ત્યારે ભગવાને પ્રસન્ન થઈને તેમને પાતાળ લોકના રાજા બનાવ્યા અને અમરતાનું વરદાન આપ્યું. એવી માન્યતા છે કે કેરળમાં મનાવવામાં આવતો ઓણમનો તહેવાર રાજા બલીના પૃથ્વી પરના આગમન તરીકે ઉજવાય છે. તેઓ આજે પણ પાતાળમાં રહીને ધર્મનું પાલન કરે છે અને વર્ષમાં એકવાર પોતાની પ્રજાને મળવા પૃથ્વી પર આવે છે.

મહર્ષિ વેદ વ્યાસ અને વિભિષણ 
હિન્દુ ધર્મના પાયા સમાન વેદોનું વિભાજન કરનાર અને મહાભારત જેવા મહાકાવ્યના રચયિતા મહર્ષિ વેદ વ્યાસ પણ ચિરંજીવી માનવામાં આવે છે. પરાશર ઋષિના પુત્ર વેદ વ્યાસ ભગવાન વિષ્ણુના કલા અવતાર ગણાય છે. તેમણે મનુષ્ય જાતિના કલ્યાણ માટે જ્ઞાનનો ભંડાર આપ્યો છે. માનવામાં આવે છે કે તેઓ આજે પણ હિમાલયની ગુફાઓમાં અદ્રશ્ય રહીને સાધના કરે છે. તેવી જ રીતે, રાવણના ભાઈ વિભીષણ, જેમણે અધર્મનો ત્યાગ કરી શ્રી રામનો સાથ આપ્યો હતો, તેમને પણ પ્રભુએ લંકાના શાસન સાથે અમરત્વનું વરદાન આપ્યું હતું જેથી તેઓ વિશ્વને ધર્મ અને નીતિનો પાઠ ભણાવતા રહે. વિભીષણને રાક્ષસ કુળમાં હોવા છતાં 'સજ્જનતા'નું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.

કૃપાચાર્ય અને પરશુરામ
કૌરવો અને પાંડવોના કુળગુરુ કૃપાચાર્ય પણ પોતાની નિષ્પક્ષતા અને તપસ્યાને કારણે અમર ગણાય છે. તેઓ મહાભારતના યુદ્ધમાં જીવિત બચેલા ગણ્યાગાંઠ્યા યોદ્ધાઓમાંના એક હતા અને આજે પણ તેઓ પૃથ્વી પર સૂક્ષ્મ દેહે વિરાજમાન હોવાનું શાસ્ત્રો કહે છે. સાતમા ચિરંજીવી ભગવાન પરશુરામ છે, જે વિષ્ણુના છઠ્ઠા અવતાર છે. પિતૃભક્ત અને જબરદસ્ત તેજ ધરાવતા પરશુરામે પૃથ્વીને અધર્મી શાસકોથી મુક્ત કરી હતી. લોકવાયકા મુજબ તેઓ મહેન્દ્રગિરી પર્વત પર તપસ્યા કરી રહ્યા છે. પરશુરામ વિશે સૌથી રોમાંચક માન્યતા એ છે કે તેઓ કળિયુગના અંતમાં કલ્કિ અવતારના ગુરુ બનશે અને તેમને અસ્ત્ર-શસ્ત્રની વિદ્યા શીખવશે.

આ સાતેય ચિરંજીવીઓની હાજરી વિશેના તર્ક ભલે વિજ્ઞાનની કસોટીએ અલગ હોઈ શકે, પરંતુ ભારતીય સંસ્કૃતિ અને સનાતન ધર્મમાં તેમનું અસ્તિત્વ અતૂટ શ્રદ્ધાનો વિષય છે. હનુમાન જયંતીના આ અવસરે ભક્તો આ શક્તિઓને યાદ કરીને પોતાના જીવનમાં સાહસ, ધૈર્ય અને ભક્તિનો સંચાર કરે છે. આ ગાથાઓ આપણને શીખવે છે કે સમય બદલાય છે, યુગ બદલાય છે, પરંતુ સત્ય અને ધર્મના માર્ગે ચાલનારા વ્યક્તિત્વ ક્યારેય નાશ પામતા નથી. વર્ષ 2026ની હનુમાન જયંતી માત્ર પૂજા-પાઠ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ આ સાતેય અમર આત્માઓના આદર્શોને સમજીને માનવતા અને ધર્મના માર્ગે ચાલવાનો એક સંકલ્પ છે. આ સાતેય શક્તિઓનું એક સાથે આવવું એ સૃષ્ટિના એક નવા યુગના આરંભની નિશાની માનવામાં આવે છે.

અસ્વીકરણ : આ લેખમાં ઉલ્લેખિત ઉપાયો, ફાયદા, સલાહ અને વિધાન ફક્ત સામાન્ય માહિતી માટે છે. innseconds મીડિયા આ વિશેષ લેખની સામગ્રીને સમર્થન આપતા નથી. આ લેખમાં સમાવિષ્ટ માહિતી વિવિધ સ્ત્રોતો, જ્યોતિષીઓ, પંચાંગ, ઉપદેશો, માન્યતાઓ, ધાર્મિક ગ્રંથો અને દંતકથાઓમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવી છે. વાચકોને વિનંતી છે કે તેઓ લેખને અંતિમ સત્ય અથવા દાવો ન માને અને તેમના વિવેકબુદ્ધિનો ઉપયોગ કરે.