લોકશાહીના પાયા સમાન સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓની ચૂંટણીઓ સમયસર યોજવી એ બંધારણીય પ્રક્રિયાનો અભિન્ન ભાગ છે. ગુજરાતમાં આગામી સમયમાં યોજાનારી મહાનગરપાલિકા અને પંચાયતોની ચૂંટણીઓ પર કાયદાકીય અવરોધ ઊભો કરવાની કોશિશ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ ન્યાયતંત્રએ લોકતાંત્રિક પ્રક્રિયાને પ્રાધાન્ય આપીને ચૂંટણી અટકાવવાનો ઇનકાર કર્યો છે. આ નિર્ણયથી રાજ્યમાં ચૂંટણીનો માર્ગ મોકળો બન્યો છે.

OBC અનામત અને ટ્રિપલ ટેસ્ટનો વિવાદ

પાથુજી ઠાકોર નામના અરજદારે ગુજરાત લોકલ ઓથોરિટીઝ (સંશોધન) અધિનિયમ-2023 ની બંધારણીય માન્યતાને પડકારી હતી. આ કાયદા હેઠળ સ્થાનિક સંસ્થાઓમાં OBC માટે 27% અનામતની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ ચુકાદાની અસર 16 મહાનગરપાલિકા, 86 નગરપાલિકા, 34 જિલ્લા પંચાયત અને 261 તાલુકા પંચાયતની બેઠકો પર પડશે. સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ મુજબ અનામત નક્કી કરવા માટે 'ટ્રિપલ ટેસ્ટ' અનિવાર્ય છે. અરજદારનો દાવો હતો કે જસ્ટિસ ઝવેરી આયોગની ભલામણોનો અમલ કર્યા વગર જ સરકારે અનામતનો સુધારો કર્યો છે, જે નિયમોની વિરુદ્ધ છે.

રાજ્ય સરકારની રજૂઆત અને કોર્ટનો નિર્ણય

સરકાર પક્ષે એડવોકેટ જનરલ કમલ ત્રિવેદીએ ધારદાર દલીલો રજૂ કરી હતી. રાજ્ય સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું કે અગાઉના આયોગનો અહેવાલ માપદંડો મુજબ ન હોવાથી તેને જાહેર કરાયો નથી. હવે જસ્ટિસ બી. એન. કારિયાની અધ્યક્ષતામાં નવો સમર્પિત આયોગ રચવામાં આવ્યો છે.

સરકારે દલીલ કરી હતી કે સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓમાં સમયસર ચૂંટણી યોજવી એ લોકશાહીની મૂળભૂત જરૂરિયાત છે અને તેને લાંબો સમય અટકાવી શકાય નહીં. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સુનિતા અગ્રવાલ અને ન્યાયમૂર્તિ ડી. એન. રેની ખંડપીઠે બંને પક્ષોને સાંભળ્યા બાદ ચૂંટણી પર સ્ટે મૂકવાની માંગ નામંજૂર કરી છે. આ કેસની વધુ સુનાવણી હવે ઓગસ્ટ 2026 માં હાથ ધરવામાં આવશે.

ન્યાયતંત્રના આ વલણથી હવે સ્પષ્ટ છે કે અનામતના મુદ્દે કાયદાકીય લડાઈ ચાલુ રહેશે, પરંતુ તેના કારણે ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં કોઈ વિલંબ થશે નહીં.