અમેરિકા અને ઇઝરાયલે 28 ફેબ્રુઆરીએ ઈરાન પર હુમલો કર્યો હતો અને હવે તેહરાને અમેરિકી વિમાનોને મારી પાડવાની શરૂઆત કરી દીધી છે. આ પહેલાં ઈરાને કેટલાક મોકે અમેરિકી વિમાનોને ટ્રેક કરવાની વાત કરી હતી અને મિડલ ઈસ્ટના એરબેઝ પર અમેરિકી AWACS વિમાનને મારી પાડ્યું હતું, પરંતુ અમેરિકી F-15 લડાકુ વિમાનને ઈરાનના આકાશમાં મારી પાડવું એ ખૂબ મોટી ઘટના છે.

આ F-15 એક અત્યંત આધુનિક લડાકુ જેટ છે. તેને ટ્રેક કરવા અને તેના પર સચોટ નિશાન લગાવવા માટે જે ટેક્નોલોજી જરૂરી છે તે અત્યાર સુધી ઈરાન પાસે નહોતી. તેથી સવાલ એ છે કે અચાનક ઈરાને અમેરિકી વિમાનોને કેવી રીતે મારી પાડવાની શરૂઆત કરી?

PIR ટેક્નોલોજીથી ફસાઈ રહ્યા છે અમેરિકી જેટ્સ
એવિએશન એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે ઈરાને અમેરિકી F-15E સ્ટ્રાઈક ઈગલને મારી પાડવા માટે પેસિવ ઇન્ફ્રારેડ ડિટેક્શન સિસ્ટમ (PIR ટેક્નોલોજી)નો ઉપયોગ કર્યો હોવાની સંભાવના ખૂબ વધારે છે. આ એક એવી તકનીક છે જે પરંપરાગત રડાર સિસ્ટમથી સંપૂર્ણ અલગ છે.

મીડિયાની એક રિપોર્ટ અનુસાર ઈરાને અમેરિકી F-15E અને A-10 ફાઈટર જેટને મારી પાડવા માટે PIR ટેક્નોલોજી વાપરી હોય તેવી શક્યતા છે. આનાથી અમેરિકાની હવાઈ તાકાત અને ઈરાનના આકાશમાં તેના વર્ચસ્વના દાવાઓ પર ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે.

🚨 ABC News confirms: Iran used advanced passive infrared detection to shoot down the American F-15.

Passive infrared detection does not emit radar signals.

It cannot be detected or jammed by American electronic warfare systems.

It is invisible to the technology America has… pic.twitter.com/jggoZhQhWo

— Brian Allen (@allenanalysis) April 3, 2026

PIR ટેક્નોલોજી શું છે?
પેસિવ ઇન્ફ્રારેડ ડિટેક્શન સિસ્ટમ પરંપરાગત રડારથી મૂળભૂત રીતે અલગ છે. તે વિમાનના એન્જિનમાંથી નીકળતી ગરમી અને ધુમાડાને આધારે વિમાનને ટ્રેક કરે છે. આ તકનીકમાં કોઈ ઇલેક્ટ્રોનિક સિગ્નલ બહાર નીકળતો નથી, તેથી અમેરિકી ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ તેને શોધી શકતી નથી કે જામ પણ કરી શકતી નથી.

સુરક્ષા અને ગુપ્ત માહિતી વિશ્લેષક બ્રાયન એલનના ટ્વીટ અનુસાર, “PIR સિસ્ટમમાંથી કોઈ રડાર સિગ્નલ નીકળતો નથી. અમેરિકાની ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ તેને પકડી શકતી નથી અને જામ પણ કરી શકતી નથી. આ તે તકનીક માટે સંપૂર્ણ અદૃશ્ય છે જેના પર અમેરિકાએ અબજો ડોલર ખર્ચ કર્યા છે.”

સવાલ એ છે કે PIR ટેક્નોલોજી ઈરાનને કોણ આપી રહ્યું છે?
અમેરિકાએ ઈરાનના તમામ પરંપરાગત રડારોને નષ્ટ કરી દીધા છે. જો ઈરાન પાસે સામાન્ય રડાર હોત તો તેને ક્યારનો ખતમ કરી દેવામાં આવ્યો હોત. તેથી સવાલ ઊભો થાય છે કે આ અત્યંત અદ્યતન PIR ટેક્નોલોજી ઈરાનને ચીન કે રૂસમાંથી કોણ આપી રહ્યું છે?

આ તકનીક ઈરાન માટે નવી નથી, પરંતુ તેને લેયર્ડ એર ડિફેન્સ નેટવર્કમાં સામેલ કરવામાં આવી છે. એનાલિસ્ટ્સનું માનવું છે કે ઈરાને F-35 જેવા સ્ટીલ્થ વિમાનોને પકડવા માટે પણ આ જ પ્રકારની પેસિવ ટ્રેકિંગ તકનીક વાપરી હોય શકે છે.