અમેરિકાના સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)એ સ્વીકાર્યું છે કે ઈરાનમાં ઓપરેશન દરમિયાન તેના એક F-35 સ્ટીલ્થ ફાઈટર જેટને ગંભીર નુકસાન પહોંચ્યું છે. જોકે સેન્ટ્રલ કમાન્ડે એ પણ કહ્યું છે કે નુકસાન હોવા છતાં આ ફાઈટર જેટ પોતાના બેઝ પર પરત ફરવામાં સફળ રહ્યું છે અને પાયલટ સુરક્ષિત છે પરંતુ, F-35 પર થયેલા હુમલા બાદ એક વાત સ્પષ્ટ થઈ ગઈ છે કે અમેરિકા અને ઈઝરાયલ 20 દિવસના યુદ્ધ બાદ પણ ઈરાનના વાયુક્ષેત્ર પર પૂર્ણ કંટ્રોલ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. F-35 સ્ટીલ્થ ફાઈટર જેટ પર હુમલો અમેરિકાના ઘમંડનો ચકનાચૂર થવાનું પ્રતીક છે.

ઈરાનના ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)એ જણાવ્યું છે કે મધ્ય ઈરાનના ઉપર એક ચોક્કસ હુમલામાં અમેરિકી F-35ને ‘ગંભીર નુકસાન’ પહોંચાડવામાં આવ્યું છે. IRGCએ કહ્યું કે વિમાનને તેમની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ દ્વારા ગુરુવારે વહેલી સવારે લગભગ 2:50 વાગ્યે (ભારતીય સમય અનુસાર સાંજે આશરે 6 વાગ્યે) નિશાન બનાવવામાં આવ્યું હતું. IRGCએ વધુમાં જણાવ્યું કે આ ઓપરેશન ‘125થી વધુ અમેરિકી-ઈઝરાયલી ડ્રોનને સફળતાપૂર્વક રોક્યા બાદ’ કરવામાં આવ્યો હતો અને આ ઘટના “દેશની એકીકૃત હવાઈ રક્ષા પ્રણાલીમાં મહત્વના સુધારાઓને દર્શાવે છે.”

ઈરાને અમેરિકી F-35 ફાઈટર જેટને કેવી રીતે નિશાન બનાવ્યું હશે?
અમેરિકી F-35 સ્ટીલ્થ ફાઈટર જેટને નિશાન બનાવવું એ એક દુર્લભ ઘટના છે અને દુનિયામાં આ પહેલી વખત બન્યું છે. એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે કોઈ ‘ત્રીજા’ દેશની મદદ વગર ઈરાન માટે આવું કરવું અત્યંત મુશ્કેલ છે. તે ત્રીજો દેશ રશિયા હોઈ શકે છે, કારણ કે અનેક રિપોર્ટ્સમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે રશિયા ઈરાનને સેટેલાઈટ મદદ આપી રહ્યો છે. રશિયા પાસે જ સ્ટીલ્થ જેટને ટ્રેક કરવાની ક્ષમતા અને એન્ટી-એરક્રાફ્ટ મિસાઈલ પણ છે.

F-35 એક સ્ટીલ્થ ફાઈટર જેટ છે જેને રડારથી બચવા માટે ખાસ ડિઝાઈન કરવામાં આવ્યું છે. ઈરાન પાસે કોઈ વિશ્વસ્તરનું એડવાન્સ રડાર પણ નથી તો પછી F-35ને કેવી રીતે નિશાન બનાવવામાં આવ્યું? ડિફેન્સ એક્સપર્ટ સંદીપ ઉન્નીથને જણાવ્યું કે તથાકથિત સ્ટીલ્થ ટેક્નોલોજી એક ‘ખોટું નામ’ છે.  તેમણે ઈન્ડિયા ટુડેની એક રિપોર્ટમાં કહ્યું કે “કંપનીના બ્રોશર ભલે દાવો કરે કે તે રડાર માટે સંપૂર્ણપણે અદૃશ્ય છે, પરંતુ તેનું પતા લગાવવાના અન્ય પણ ઘણા રસ્તા છે. તેમાંથી એક છે ગરમી દ્વારા. ગુરુવારે બરાબર એ જ થયું.”

જોકે, એ સ્પષ્ટ નથી કે ઈરાને F-35 પર કઈ મિસાઈલો દાગી હતી, પરંતુ તે લોઈટરિંગ મ્યુનિશન હોઈ શકે છે. ખાસ કરીને 358 એન્ટી-એરક્રાફ્ટ મિસાઈલ અથવા એક નાની દૂરીની સર્ફેસ-ટુ-એર મિસાઈલ.

ઈરાનની 358 મિસાઈલ શું છે?
358 મિસાઈલને SA-67 તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે અને તે એક પ્રકારનું લોઈટરિંગ ડ્રોન છે જે ઈન્ફ્રારેડ સેન્સરથી લેસ હોય છે અને ધીમી ગતિએ ચાલતા વિમાનોને નિશાન બનાવી શકે છે. પરંતુ F-35 કોઈ ધીમી ગતિનું જેટ નથી. આ પહેલાં ઈરાને અમેરિકી MQ-9 રીપર ડ્રોનને નિશાન બનાવવા માટે 358 મિસાઈલનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

ઈરાને યમનમાં હૌથીઓને પણ આ મિસાઈલો સપ્લાય કરી છે. હૂતી વિદ્રોહીઓએ એક વખત F-35ને નીચે પાડવાની ખૂબ નજીક આવી ગયા હતા – મિસાઈલ ટકરાતી-ટકરાતી રહી હતી. યુદ્ધ શરૂ થયા બાદથી ઈરાને અત્યાર સુધીમાં અમેરિકાના 12 MQ-9 રીપર ડ્રોનને ઉડાવી દીધા છે.

ઈરાનના આકાશ પર અમેરિકા-ઈઝરાયલનો કબજો નથી
ડિફેન્સ એક્સપર્ટ શૈલ બેન-એફ્રેમે કહ્યું છે કે F-35 પર હુમલો થવાનો અર્થ એ છે કે અમેરિકા અને ઈઝરાયલ હજુ સુધી ઈરાનના આકાશ પર કંટ્રોલ કરી શક્યા નથી. તેમણે F-35 પર ઈરાની એન્ટી-એર ફાયરથી નિશાન બનવા અંગે અનેક સવાલ ઉઠાવ્યા છે.

આવું લાગે છે કે F-35ની સ્ટીલ્થ ક્ષમતાઓને એડવાન્સ ઈરાની હવાઈ રક્ષા પ્રણાલીઓએ નિષ્ફળ બનાવી દીધી છે. આ પહેલી વખત નથી બન્યું, પરંતુ પહેલી વખત તેની રિપોર્ટ સામે આવી છે.

ઈરાનનો દાવો છે કે આ ઘટના ઈરાનની એકીકૃત હવાઈ રક્ષા પ્રણાલીમાં મહત્વના અને લક્ષિત સુધારાઓને દર્શાવે છે. આની ખૂબ વધુ સંભાવના છે કે રશિયન રડાર ટેક્નોલોજી અને રિયલ-ટાઈમ ઈન્ટેલિજન્સ શેરિંગે આ હુમલા માટે જરૂરી માહિતી પૂરી પાડી હશે.

રશિયાએ શાહેદ-136 ડ્રોનના સોદાના ભાગરૂપે ઈરાનને Khibiny-M ઈલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સૂટ આપ્યા છે. આ સૂટ તે ડિજિટલ કોર્ડિનેશનને વિક્ષેપિત કરી શકે છે જેના પર અમેરિકાના પાંચમી પેઢીના લડાકુ વિમાનો નિર્ભર રહે છે.

IRGCએ 17 માર્ચે અનેક અમેરિકી લડાકુ વિમાનોને નષ્ટ કરવાનો દાવો કર્યો હતો જેને CENTCOMએ નકારી કાઢ્યો હતો. પરંતુ F-35 પર હુમલો થયા બાદ સવાલ એ છે કે શું અમેરિકા ખોટું બોલી રહ્યું છે? ઈરાને મિડલ ઈસ્ટમાં ઓછામાં ઓછી સાત જગ્યાએ અમેરિકાના કમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ અને રડારને ઉડાવી દીધા છે. આવા સેન્સરને તબાહ કરવું એકલા ઈરાનના વશની વાત નથી. તેને ક્યાંકથી ‘જરૂરી માહિતી’ મળી રહી છે.

યુદ્ધ શરૂ થયા બાદથી અત્યાર સુધીમાં 16 અમેરિકી સૈન્ય વિમાન કાં તો નષ્ટ થયા છે કે તેમને નુકસાન પહોંચ્યું છે. તેથી જો ઈરાને F-35ને ખૂબ મર્યાદિત ક્ષમતા સાથે પણ નિશાન બનાવ્યું તો તેનો અર્થ એ થયો કે આ ફાઈટર જેટ અજેય નથી. મોટી શક્તિઓની સામે આ ફાઈટર જેટની અસલી પરીક્ષા થશે. અથવા કદાચ 100 મિલિયન ડોલરથી વધુનું આ ફાઈટર જેટ મોટી શક્તિઓની સામે પાણી માંગતું નજર આવે.