પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવો વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે સામાન્ય જનતાને મોટી રાહત આપી છે. સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર લાગતી એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં પ્રતિ લિટર 10 રૂપિયાનો મોટો ઘટાડો કરવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે. આ નિર્ણયથી ગ્રાહકોને મોંઘવારીમાંથી ટૂંકા ગાળાની રાહત મળશે, જોકે તેનાથી સરકારની આવક પર મોટી અસર પડવાની સંભાવના છે.

સુધારેલા દરો અને ઓઇલ કંપનીઓને ફાયદો 

સુધારેલા નવા દરો મુજબ, હવે પેટ્રોલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટી ઘટાડીને માત્ર 3 રૂપિયા પ્રતિ લિટર કરવામાં આવી છે, જ્યારે ડીઝલને અસરકારક રીતે ડ્યુટી મુક્ત કરવામાં આવ્યું છે. હાલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ 100 ડોલર પ્રતિ બેરલની સપાટી વટાવી ગયો છે. આ સ્થિતિમાં એક્સાઇઝ ડ્યુટી ઘટવાથી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ પરનો આર્થિક બોજ ઘટશે. તેઓ રિટેલ ભાવ વધાર્યા વિના બ્રેક-ઇવન સ્તરની નજીક કાર્ય કરી શકશે, જેનાથી ગ્રાહકો પર ભાવવધારાનો સીધો બોજ પડશે નહીં.

કેન્દ્ર અને રાજ્યોની આવક પર પડશે સીધી અસર 

પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર લાગતા કર, જેમાં કેન્દ્રીય એક્સાઇઝ ડ્યુટી અને રાજ્યનો વેટ સામેલ છે, તે સરકારની આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. પેટ્રોલિયમ પ્લાનિંગ એન્ડ એનાલિસિસ સેલના રિપોર્ટ અનુસાર, વર્ષ 2023-24 માં આ ક્ષેત્રમાંથી 7.5 ટ્રિલિયન રૂપિયાથી વધુની ટેક્સ આવક ઊભી થઈ હતી. કેન્દ્ર સરકાર એક્સાઇઝ ડ્યુટી દ્વારા વાર્ષિક આશરે 2.7 થી 3 ટ્રિલિયન રૂપિયા કમાય છે, જ્યારે રાજ્યો વેટ દ્વારા 3 ટ્રિલિયન રૂપિયા મેળવે છે. દિલ્હી જેવા શહેરોમાં પેટ્રોલના ભાવમાં કેન્દ્રીય કરનો હિસ્સો 43 ટકા અને ડીઝલના ભાવમાં લગભગ 37 ટકા જેટલો હોય છે.

સરકારને 1.5 ટ્રિલિયન રૂપિયાની મહેસૂલી ખોટ જવાની સંભાવના

ઇંધણ પરનો ટેક્સ કેન્દ્રની કુલ ટેક્સ આવકમાં આશરે 18 થી 19 ટકા યોગદાન આપે છે. બજારના અંદાજો દર્શાવે છે કે એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં 1 રૂપિયાના ઘટાડાથી સરકારને વાર્ષિક 14,000 થી 16,000 કરોડ રૂપિયાની મહેસૂલી ખોટ જાય છે. આ ગણતરી મુજબ, 10 રૂપિયાના ઘટાડાથી કેન્દ્ર સરકારને વાર્ષિક અંદાજે 1.5 ટ્રિલિયન રૂપિયાનું માતબર નુકસાન સહન કરવું પડી શકે છે. જોકે, આ ઘટાડો ઘરગથ્થુ બજેટ અને પરિવહન ખર્ચમાં ઘટાડો કરીને મોંઘવારીને નિયંત્રિત કરવામાં મદદરૂપ થશે.

ગ્રાહકોને ભાવવધારાથી બચાવવા લેવાયો નિર્ણય: નિર્મલા સીતારમણ 

આ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય બાદ કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે પ્રતિક્રિયા આપતા જણાવ્યું હતું કે, સરકારના આ પગલાથી ગ્રાહકોને ઇંધણના વધતા ભાવની અસરમાંથી બચાવવામાં મદદ મળશે. ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ વચ્ચે સામાન્ય નાગરિકોના હિતને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.