ઉનાળાની શરૂઆત થતાની સાથે જ જ્યારે અન્ય પાકો સૂર્યના પ્રકોપ સામે ઝઝૂમતા હોય છે, ત્યારે ભીંડાની ખેતી ખેડૂતો માટે આશાનું કિરણ બનીને આવે છે. વર્તમાન સમયમાં જ્યારે ખેતીમાં ખર્ચ વધી રહ્યો છે અને વળતર ઓછું મળી રહ્યું છે, ત્યારે પરંપરાગત પાકોના ચક્રમાંથી બહાર નીકળીને જો આધુનિક પદ્ધતિથી ભીંડાનું વાવેતર કરવામાં આવે, તો તે કોઈ લોટરીથી ઓછું સાબિત નથી થતું. ગરમીના દિવસોમાં ભીંડાની માંગ બજારમાં ટોચ પર હોય છે, કારણ કે લીલા શાકભાજીની અછત વચ્ચે ભીંડા દરેક ઘરની પહેલી પસંદ બની જાય છે. આ જ કારણ છે કે યોગ્ય આયોજન અને સમયસર વાવેતર દ્વારા ખેડૂતો માત્ર બે મહિનાના ટૂંકા ગાળામાં બમ્પર નફો મેળવી શકે છે.

ઉનાળામાં ભીંડાની ખેતીની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે આ છોડ કાળઝાળ ગરમી અને તેજ તડકાને સહન કરવાની અદભૂત ક્ષમતા ધરાવે છે. ખેતી શરૂ કરવા માટે બહુ મોટા રોકાણ કે જટિલ સાધનોની જરૂર પડતી નથી, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક અભિગમ ખૂબ જરૂરી છે. ખાસ કરીને ‘કતાર પદ્ધતિ’ એટલે કે લાઈનમાં વાવણી કરવાથી પાકનો ઉતારો અનેકગણો વધી જાય છે. જ્યારે આપણે હરોળમાં વાવેતર કરીએ છીએ ત્યારે દરેક છોડને સૂર્યપ્રકાશ અને હવાની અવરજવર પૂરતા પ્રમાણમાં મળે છે, જેના કારણે છોડનો વિકાસ ઝડપી બને છે. બે હરોળ વચ્ચે અને બે છોડ વચ્ચે અંદાજે 15 થી 20 સેન્ટિમીટરનું અંતર જાળવવું એ આધુનિક ખેતીની પહેલી શરત છે. આ પદ્ધતિથી નીંદણ કાઢવામાં અને જંતુનાશકોનો છંટકાવ કરવામાં પણ ઘણી સરળતા રહે છે, જેના કારણે મજૂરી ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળે છે.

પાકની માવજતની વાત કરીએ તો, ઉનાળામાં જમીનની ભેજ જાળવી રાખવી એ સૌથી મોટો પડકાર છે. ભીંડાના પાકને વધુ પડતા પાણીની જરૂર નથી હોતી, પરંતુ જમીન સાવ કોરી પણ ન પડવી જોઈએ. જો ખેડૂતો ડ્રીપ ઈરિગેશન એટલે કે ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરે તો તે સોનામાં સુગંધ ભળવા જેવું કામ કરે છે. ટપક પદ્ધતિથી છોડના મૂળ સુધી સીધું પાણી પહોંચે છે, જે તેને મજબૂતી આપે છે અને ફળનો રંગ પણ એકદમ લીલો અને આકર્ષક રહે છે. ખાતર વ્યવસ્થાપનમાં પણ ભીંડા બહુ ખર્ચાળ નથી. વાવેતર સમયે જો જમીનમાં પૂરતા પ્રમાણમાં દેશી ગાયનું છાણિયું ખાતર અથવા વર્મી કમ્પોસ્ટ ઉમેરવામાં આવે, તો રાસાયણિક ખાતરોની જરૂરિયાત નહિવત રહે છે. આ ઉપરાંત, ભીંડામાં આવતા પીળો મોઝેક વાયરસ જેવા રોગોથી બચવા માટે સમયસર જૈવિક કીટનાશકોનો ઉપયોગ કરવો હિતાવહ છે, જેથી પાકની ગુણવત્તા જળવાઈ રહે.

બજારના ગણિતને સમજીએ તો ભીંડાની ખેતી એ ‘શોર્ટ ટર્મ હાઈ રિટર્ન’ બિઝનેસ જેવી છે. વાવણીના અંદાજે 45 થી 50 દિવસ પછી પ્રથમ વીણી શરૂ થઈ જાય છે. જો ખેડૂત થોડું વહેલું એટલે કે ‘અગેતી’ વાવેતર કરે તો બજારમાં જ્યારે ભીંડાની આવક ઓછી હોય ત્યારે તેમને ખૂબ જ ઉંચા ભાવ મળે છે. જેમ જેમ 60 દિવસ પૂરા થાય છે, તેમ તેમ પાક તેની પૂર્ણ ક્ષમતાએ પહોંચે છે અને ખેડૂત પ્રોફિટ મોડમાં આવી જાય છે. ઓછી મહેનત, ઓછું જોખમ અને ટૂંકા ગાળામાં રોકડી કરાવતો આ પાક એવા ખેડૂતો માટે શ્રેષ્ઠ છે જેઓ પોતાની ખાલી પડેલી જમીનનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવા માંગે છે. આમ, જો યોગ્ય બિયારણ અને ચોક્કસ પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવે, તો આ ઉનાળો ખેડૂતો માટે આર્થિક સમૃદ્ધિની નવી વ્યાખ્યા લખી શકે છે.