ઉનાળાની કાળઝાળ ગરમીમાં જો કોઈ બાબત હૃદયને ટાઢક પહોંચાડતી હોય, તો તે છે ફળોનો રાજા કેરી. ભારત માટે કેરી માત્ર એક ફળ નથી, પણ એક સાંસ્કૃતિક વારસો અને ઉનાળાનો પર્યાય છે. ભારતમાં કેરીની 1500થી વધુ જાતો જોવા મળે છે, પરંતુ તેમાંથી કેટલીક ખાસ જાતો એવી છે જેણે સાત સમંદર પાર પોતાની મીઠાશની ધાક જમાવી છે. દર વર્ષે જ્યારે ભારતમાં કેરીની સીઝન શરૂ થાય છે, ત્યારે માત્ર દેશના ખૂણેખૂણે જ નહીં, પણ લંડન, ન્યૂયોર્ક અને દુબઈના બજારોમાં પણ તેની આતુરતાથી રાહ જોવામાં આવે છે. ભારતીય કેરીઓનો સ્વાદ, તેની અનોખી સુગંધ અને વૈવિધ્યસભર રંગો તેને અન્ય દેશોની કેરીઓ કરતાં અલગ પાડે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતીય કેરીની માગ એટલી બધી છે કે તેને 'ગ્રીન ગોલ્ડ' અથવા ભારતનો મીઠો ખજાનો કહેવો અતિશયોક્તિ નથી.

ભારતની 10 લોકપ્રિય કેરીઓની જાતો  
આલ્ફોન્સો કેરી
દશેરી કેરી
કેસર કેરી 
ચૌસા કેરી
તોતાપુરી કેરી
બંગનાપલ્લી કેરી
હિમસાગર કેરી 
નીલમ કેરી
આમ્રપાલી કેરી
લંગડા કેરી

આ યાદીમાં સૌથી મોખરે જેનું નામ આવે છે તે છે 'આલ્ફોન્સો', જેને આપણે સૌ હાફુસ તરીકે ઓળખીએ છીએ. આ કેરીને 'કેરીઓનો રાજા' માનવામાં આવે છે અને તેનું મુખ્ય કેન્દ્ર મહારાષ્ટ્રનું રત્નાગિરિ અને દેવગઢ છે. આલ્ફોન્સોની વિશેષતા તેની કેસરી મલાઈ જેવો નરમ પલ્પ અને અદ્ભુત સુગંધ છે. આ કેરી માત્ર સ્વાદિષ્ટ જ નથી, પણ દેખાવમાં પણ એટલી જ આકર્ષક હોય છે. યુએઈ, યુકે અને યુએસએ જેવા દેશોમાં આલ્ફોન્સોની નિકાસ કરોડોના ટર્નઓવરમાં થાય છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેની પ્રીમિયમ કિંમત હોવા છતાં, તેની માંગમાં ક્યારેય ઘટાડો જોવા મળતો નથી. આલ્ફોન્સો પછી જો કોઈ કેરીએ દુનિયાભરમાં ગુજરાતીઓનું ગૌરવ વધાર્યું હોય તો તે છે 'કેસર' કેરી. ગીરના પ્રદેશમાં ઉગતી આ કેરી તેના કેસરી રંગ અને અદ્ભુત સુગંધ માટે જાણીતી છે. કેસર કેરીની મીઠાશ એટલી બધી તીવ્ર હોય છે કે એકવાર ખાધા પછી તેનો સ્વાદ જીભ પર લાંબા સમય સુધી ટકી રહે છે. ખાસ કરીને અમેરિકા અને યુરોપના દેશોમાં કેસર કેરીનો રસ અને તેનો પલ્પ ખૂબ જ મોટા પ્રમાણમાં નિકાસ કરવામાં આવે છે.

ઉત્તર ભારતની વાત કરીએ તો મલીહાબાદની 'દશેરી' કેરી પોતાની એક અલગ ઓળખ ધરાવે છે. દશેરી કેરી તેના પાતળા ગોટલા અને રેસા વગરના માવાદાર પલ્પ માટે પ્રખ્યાત છે. જે લોકોને કેરી ચૂસીને ખાવાનો શોખ છે, તેમના માટે દશેરી સર્વોત્તમ પસંદગી ગણાય છે. વિદેશી બજારોમાં પણ તેની મીઠાશના ચાહકોની સંખ્યા દિનપ્રતિદિન વધી રહી છે. તેવી જ રીતે વારાણસીની 'લંગડા' કેરી તેની ખાસ સુગંધ અને આછા લીલા રંગ માટે જાણીતી છે. દેખાવમાં ભલે તે અન્ય કેરીઓ જેવી લાલ કે પીળી ન દેખાય, પણ તેનો સ્વાદ એટલો અનોખો છે કે તે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પોતાની આગવી જગ્યા બનાવી ચુકી છે. તેની અનોખી સુગંધ જ તેને અન્ય જાતોથી અલગ પાડે છે અને આ જ કારણ છે કે યુરોપિયન દેશોમાં લંગડા કેરીની ભારે ડિમાન્ડ રહે છે.

ત્યારબાદ ઉત્તર ભારતની જ વધુ એક શાન એટલે 'ચૌસા' કેરી. મુગલ બાદશાહ શેરશાહ સુરીના સમયથી લોકપ્રિય બનેલી આ કેરી તેના ભરપૂર રસ અને અત્યંત ગળપણ માટે જાણીતી છે. ચૌસા કેરી મોસમના અંત ભાગમાં આવે છે, તેમ છતાં તેની નિકાસ મધ્ય પૂર્વ અને યુરોપમાં વ્યાપક પ્રમાણમાં થાય છે. દક્ષિણ ભારત તરફ નજર કરીએ તો ત્યાંની 'બંગનાપલ્લી' એટલે કે 'સફેદા' કેરી આખા વિશ્વમાં ધૂમ મચાવે છે. આંધ્રપ્રદેશની આ શાન ગણાતી કેરી કદમાં મોટી અને રેસા વગરની હોય છે. તેની હળવી સુગંધ અને અદ્ભુત મીઠાશને કારણે તે વિદેશી ગ્રાહકોની પ્રથમ પસંદગી બને છે. તેની મોટી સાઈઝ અને આકર્ષક પીળો રંગ તેને સુપરમાર્કેટના સેલ્ફ પર આકર્ષણનું કેન્દ્ર બનાવે છે.

ઔદ્યોગિક દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો 'તોતાપુરી' કેરીનું મહત્વ અજોડ છે. તેના પોપટ જેવી ચાંચવાળા આકારને કારણે તેનું નામ તોતાપુરી પડ્યું છે. આ કેરી બહુ મીઠી નથી હોતી, પરંતુ તેનો સહેજ ખાટો-મીઠો સ્વાદ તેને ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઈન્ડસ્ટ્રી માટે શ્રેષ્ઠ બનાવે છે. વિશ્વભરમાં વેચાતા મેંગો જ્યુસ અને પલ્પમાં તોતાપુરીનો ઉપયોગ સૌથી વધુ થાય છે. આ સિવાય પશ્ચિમ બંગાળની 'હિમસાગર' કેરી જે પ્રીમિયમ કેટેગરીમાં આવે છે, તે તેની અતિશય મીઠાશ અને સુગંધ માટે વિદેશી બજારોમાં ઊંચા ભાવે વેચાય છે. દક્ષિણ ભારતની 'નીલમ' કેરી તેની લાંબી શેલ્ફ લાઈફ માટે જાણીતી છે, જે તેને સમુદ્ર માર્ગે નિકાસ કરવા માટે સૌથી અનુકૂળ બનાવે છે. અંતે, દશેરી અને નીલમનું હાઈબ્રિડ સંતાન એવી 'આમ્રપાલી' કેરી જે કદમાં ભલે નાની હોય, પણ તેના ઘેરા નારંગી પલ્પ અને ગળપણમાં તે કોઈથી ઉતરે એવી નથી. આ દસેય કેરીઓ માત્ર ફળ નથી, પણ ભારતની કૃષિ ક્ષમતા અને કુદરતી સંપત્તિનું આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે દર વર્ષે હજારો ટન નિકાસ થઈને વિદેશી મુદ્રા કમાવવામાં પણ મદદરૂપ થાય છે.