લોકશાહીમાં નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારોનું રક્ષણ કરવું એ રાજ્યની પ્રાથમિક જવાબદારી છે. ગુજરાતમાં તાજેતરના વર્ષોમાં જેલ અને પોલીસ કસ્ટડીમાં થયેલા મૃત્યુના આંકડા રાજ્યમાં માનવ અધિકારોની સ્થિતિ અંગે લાલબત્તી સમાન છે.

કસ્ટોડિયલ ડેથ અને તપાસની વિગતો

માનવ અધિકાર આયોગ દ્વારા જાહેર કરાયેલા વર્ષ 2024-25 ના વાર્ષિક અહેવાલ મુજબની વિગતો નીચે મુજબ છે:

કુલ મૃત્યુ: રાજ્યમાં જેલ અને પોલીસ કસ્ટડીમાં મળીને કુલ 93 મૃત્યુ નોંધાયા છે, જેની તપાસ આયોગ દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે.

જેલ કસ્ટડીમાં મૃત્યુ: જેલવાસ દરમિયાન કુલ 79 કેદીઓના મોત થયા છે. જેમાં સૌથી વધુ અમદાવાદ શહેરમાં 24, રાજકોટમાં 11, વડોદરામાં 10 અને સુરતમાં 7 મૃત્યુનો સમાવેશ થાય છે.

પોલીસ કસ્ટડીમાં મૃત્યુ: પોલીસની પકડમાં હોય તે દરમિયાન કુલ 14 આરોપીઓના મોત થયા છે.

શહેર મુજબ પોલીસ કસ્ટડીના આંકડા:

અમદાવાદ અને રાજકોટ શહેરમાં 3-3 મૃત્યુ, સુરત ગ્રામ્ય અને અમદાવાદ ગ્રામ્યમાં 2-2 મૃત્યુ નોંધાયા છે. આ ઉપરાંત રાજકોટ ગ્રામ્ય, જૂનાગઢ અને વલસાડમાં 1-1 કસ્ટોડિયલ ડેથની ઘટના બની છે.

સામાજિક અન્યાય સામે ન્યાયની પોકાર

માનવ અધિકાર આયોગ પાસે માત્ર કસ્ટોડિયલ ડેથ જ નહીં, પરંતુ વિવિધ સામાજિક મુદ્દાઓ અંગે પણ મોટી સંખ્યામાં અરજીઓ મળી રહી છે:

અરજીઓની સંખ્યા: વર્ષ 2024-25 દરમિયાન સામાજિક અન્યાય અને માનવીય અધિકારોના રક્ષણ માટે કુલ 2583 લોકોએ આયોગ પાસે ન્યાયની અપેક્ષાએ અરજી કરી હતી. આ કુલ અરજીઓમાંથી અત્યાર સુધીમાં 567 અરજીઓનો નિકાલ બાકી છે, જેમાં હાલ તપાસની પ્રક્રિયા ચાલુ છે.

આયોગ પાસે બાળકોના અધિકાર, આરોગ્યલક્ષી પ્રશ્નો, શ્રમ-મજૂરી, સાયબર ક્રાઈમ, જેલની સ્થિતિ, પ્રદૂષણ, શિક્ષણમાં રેગિંગ, મહિલા ઉત્પીડન અને પંચાયતી રાજ (ખાપ પંચાયત) જેવા ગંભીર મુદ્દાઓ પર રજૂઆતો કરવામાં આવે છે.

આ આંકડાઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે રાજ્યમાં હજુ પણ પાયાના સ્તરે માનવ અધિકારોના રક્ષણ માટે વહીવટી તંત્રમાં વધુ સંવેદનશીલતા અને પારદર્શિતાની જરૂર છે.