વૈશ્વિક રાજકારણમાં મિત્ર રાષ્ટ્રો વચ્ચેના સંબંધો હંમેશા પરસ્પર વિશ્વાસ અને ઐતિહાસિક સમજણ પર ટકેલા હોય છે. જોકે, ક્યારેક મુત્સદ્દીગીરીમાં વપરાતી આકરી ભાષા કે ભૂતકાળના કડવા સ્મરણો દાયકાઓ જૂની મિત્રતામાં પણ ખટાશ લાવી શકે છે. અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં ઈરાન પરના લશ્કરી હુમલાના બચાવમાં જાપાનના ઈતિહાસના સૌથી સંવેદનશીલ પ્રકરણ 'પર્લ હાર્બર'નો ઉલ્લેખ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એક નવો વિવાદ છેડ્યો છે. આ ટિપ્પણીએ સાબિત કર્યું છે કે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી વચ્ચે પણ ઐતિહાસિક જખમો હજુ પૂરા રુઝાયા નથી.

'સરપ્રાઈઝ' હુમલા અંગે ટ્રમ્પનો તર્ક

વોશિંગ્ટનમાં જાપાનના વડાંપ્રધાન સાનાએ તાકાઈચી સાથેની ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક દરમિયાન ટ્રમ્પે પોતાની લશ્કરી વ્યૂહનીતિનો જોરદાર બચાવ કર્યો હતો. ઈરાન પર થયેલા હુમલા અંગે સહયોગી દેશોને વિશ્વાસમાં ન લેવા બદલ પૂછાયેલા સવાલના જવાબમાં તેમણે કહ્યું કે, લશ્કરી ઓપરેશનની સફળતા માટે 'સરપ્રાઈઝ એલિમેન્ટ' અનિવાર્ય છે. જો હુમલાની અગાઉથી જાણ કરવામાં આવે, તો દુશ્મન સાવધ થઈ જાય છે અને લશ્કરી સરસાઈ ગુમાવવી પડે છે.

વધુમાં, તેમણે જાપાનને સવાલ કર્યો કે, "સરપ્રાઈઝ વિશે તમારાથી વધુ સારું કોણ જાણી શકે? તમે મને પર્લ હાર્બર વિશે અગાઉથી કેમ નહોતું જણાવ્યું?"

ઐતિહાસિક સંદર્ભ: પર્લ હાર્બરની ઘટના

ટ્રમ્પની આ ટિપ્પણી અત્યંત સંવેદનશીલ ગણાય છે કારણ કે 7 ડિસેમ્બર, 1941 ના રોજ જાપાને અમેરિકાના પર્લ હાર્બર નેવલ બેઝ પર અચાનક હુમલો કર્યો હતો. જેની યાદો આજે પણ તાજી છે. આ હુમલામાં અમેરિકાના 8 મોટા યુદ્ધ જહાજોને ભારે નુકસાન થયું હતું. અંદાજે 2,400 જેટલા અમેરિકન સૈનિકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા. આ ઘટના બાદ જ અમેરિકા બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં જોડાયું હતું અને અંતે 1945 માં હિરોશિમા-નાગાસાકી પર પરમાણુ હુમલા સાથે યુદ્ધનો અંત આવ્યો હતો.

સુરક્ષા અને તેલ પુરવઠા મુદ્દે જાપાન પર દબાણ

આ વિવાદાસ્પદ નિવેદન વચ્ચે ટ્રમ્પે જાપાનને તેની ઊર્જા સુરક્ષા માટે પણ ટકોર કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે જાપાન તેનો 90% થી વધુ તેલ પુરવઠો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) માંથી મેળવે છે, તેથી આ વિસ્તારમાં સુરક્ષા જાળવવા માટે જાપાને પોતે સક્રિય ભૂમિકા ભજવવી જોઈએ. જોકે, તાકાઈચીએ ચીન સાથેના સંતુલિત સંબંધો અને રાજદ્વારી મર્યાદાઓ પર ભાર મૂક્યો હતો.

અમેરિકા અને જાપાન વચ્ચેના વર્તમાન સંરક્ષણ અને વેપાર સંબંધો મજબૂત કરવાના આશયથી મળેલી આ બેઠક ટ્રમ્પની સીધી અને આકરી ટિપ્પણીને કારણે વિશ્વભરના મીડિયામાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની છે.