ગરમી આવતાં જ ભારતના અનેક વિસ્તારોમાં શિકંજી, લસ્સી અને ઠંડા શરબતની માંગ વધી જાય છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સમયથી લોકો રિફાઇન્ડ શુગર (સફેદ ચીની)થી દૂર થઈ રહ્યા છે અને તેના સ્થાને શહદનો ઉપયોગ વધારી રહ્યા છે.  હેલ્થ પ્રત્યે જાગૃત ભારતીયો હવે રિફાઇન્ડ શુગરના નુકસાનથી વાકેફ છે અને તેના સ્વાસ્થ્યપ્રદ વિકલ્પ તરીકે શહદને પસંદ કરી રહ્યા છે.

શહદ અને ચીની વચ્ચે શું તફાવત છે?
હેલ્થ એક્સપર્ટ્સના મતે, પ્રોસેસ્ડ ચીનીની તુલનામાં કુદરતી શહદ શરીર માટે ક્યાંય વધુ સુરક્ષિત અને ફાયદાકારક છે. પરંતુ શું ખરેખર શહદ ચીની કરતાં વધુ સારું છે? અને તેનો ઉપયોગ કેટલો સુરક્ષિત છે?

બજારની વાસ્તવિકતા
ભારતમાં 2025-26ના સીઝનમાં ચીનીની કુલ ઘરેલુ વપરાશ આશરે 27.7 કરોડ ક્વિન્ટલ રહેવાનો અંદાજ છે. જ્યારે ભારતીય શહદનું બજાર 2026થી 2034સુધી 6.7% થી 10%ના CAGRથી વધવાની ધારણા છે. વર્તમાન બજાર મૂલ્ય આશરે 2889 કરોડ રૂપિયા છે. સ્વાસ્થ્ય જાગૃતિના કારણે શહદની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે.

કાચું શહદ કેમ વધુ ફાયદાકારક?
કાચું શહદ એ મધમાખીના છત્તામાંથી સીધું જ નીકળેલું, વગર ગરમ કરેલું અને વગર પ્રોસેસિંગનું શહદ છે. તેમાં વિટામિન, મિનરલ્સ, એન્ઝાઇમ્સ અને પરાગકણો સુરક્ષિત રહે છે. 

નોર્મલ શહદને ફિલ્ટર અને પાશ્ચરાઇઝ્ડ (ગરમ) કરવામાં આવે છે, જેનાથી તે સ્વચ્છ દેખાય છે પરંતુ તેના અનેક કુદરતી ગુણો નષ્ટ થઈ જાય છે. કાચા શહદમાં એન્ટી-બેક્ટેરિયલ ગુણો હોવાથી તે ગરમીમાં થતા ચેપ અને ઇન્ફેક્શન સામે લડવામાં મદદ કરે છે.

એક્સપર્ટ્સ શું કહે છે?
ડો. પી. સિંહ અનુસાર, “સફેદ ચીની શરીરમાં સોજો (ઇન્ફ્લેમેશન) વધારે છે. તેની સરખામણીમાં કાચું શહદ લો-ગ્લાઇસેમિક છે, જે બ્લડ શુગરને અચાનક વધારતું નથી. ગરમીમાં શહદ પેટને ઠંડક આપે છે અને મેટાબોલિઝમ સુધારે છે.”

વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે, શહદમાં રહેલા કુદરતી એન્ઝાઇમ્સ પાચનક્રિયા નિયમિત રાખે છે. જો તમે મીઠું પૂરેપૂરું છોડી ન શકતા હો તો શહદ વધુ સારો વિકલ્પ છે, પરંતુ માત્રા નિયંત્રિત રાખવી અત્યંત જરૂરી છે.

મહત્વની વાત: 
શહદ પણ શુગરનું જ એક સ્વરૂપ છે. તેમાં પણ કેલરી વધુ હોય છે. અતિ વપરાશથી વજન વધી શકે છે. કુદરતી હોવાનો અર્થ એ નથી કે તેને અમર્યાદિત ખાઈ શકાય.

કાચા અને શુદ્ધ શહદની ઓળખ કેવી રીતે કરવી?
- એક ગ્લાસ પાણીમાં ૧ ચમચી શહદ નાખો, અસલી શહદ નીચે બેસી જશે, મિલાવટી શહદ ઝડપથી ઓગળી જશે.  
- અંગૂઠા પર એક ટીપું શહદ મૂકો, અસલી શહદ ટકી રહેશે, મિલાવટી ફેલાઈ જશે.  
- માચીસની તીલી પર શહદ લગાવીને સળગાવો, શુદ્ધ શહદમાં તીલી સળગશે, મિલાવટીમાં નહીં.