આજના યુગમાં ગરમીથી રાહત મેળવવા માટે આપણે જે ઠંડા પીણાં કે સોડા વોટરનો આનંદ લઈએ છીએ અને હોસ્પિટલોમાં જે ઓક્સિજન સિલિન્ડર જીવન બચાવવાનું કામ કરે છે, તે બંને પાછળ કોઈ પ્રોફેશનલ વૈજ્ઞાનિક નહીં પણ એક ચર્ચના પાદરીનો હાથ છે એ વાત કદાચ 99 ટકા લોકો નથી જાણતા. જોસેફ પ્રિસ્ટલી નામની આ અદભૂત વ્યક્તિ મૂળે ધર્મશાસ્ત્રના અભ્યાસુ અને દાર્શનિક હતા, પરંતુ વિજ્ઞાન પ્રત્યેના તેમના લગાવે માનવજાતને બે કિંમતી ભેટ આપી. નાનપણથી જ લૅટિન, ગ્રીક અને હિબ્રુ જેવી અનેક ભાષાઓ પર પ્રભુત્વ ધરાવતા પ્રિસ્ટલીએ ડેવેન્ટ્રી એકેડમીમાંથી ધર્મશાસ્ત્રનો અભ્યાસ પૂર્ણ કરી પાદરી તરીકે કારકિર્દી શરૂ કરી હતી, પરંતુ બેન્જામિન ફ્રેન્કલિનના પ્રયોગોએ તેમના જીવનની દિશા બદલી નાખી અને તેઓ ગેસ અને વીજળીના રહસ્યો ઉકેલવા તરફ વળ્યા.

વિજ્ઞાનના ઈતિહાસમાં 1 ઓગસ્ટ 1774નો દિવસ સુવર્ણ અક્ષરે લખાયેલો છે, કારણ કે આ એ જ દિવસ હતો જ્યારે પ્રિસ્ટલીએ આકસ્મિક રીતે ઓક્સિજનની શોધ કરી હતી. તેમણે 12 ઇંચના મોટા બર્નિંગ લેન્સ વડે સૂર્યના કિરણોને 'મર્ક્યુરિક ઓક્સાઈડ' પર કેન્દ્રિત કર્યા ત્યારે એક ગંધહીન અને રંગહીન ગેસ ઉત્પન્ન થયો. આ ગેસની વિશેષતા તપાસવા માટે જ્યારે તેમણે તેની પાસે સળગતી મીણબત્તી રાખી, ત્યારે તેની જ્યોત વધુ તેજ થઈ ગઈ હતી. આ પ્રયોગને આગળ વધારતા તેમણે એક કાચના જારમાં ઉંદરને આ ગેસ સાથે રાખ્યો અને જોયું કે ઉંદર સામાન્ય હવા કરતા આ અજાણી હવામાં ચાર ગણો વધુ સમય જીવંત અને સ્ફૂર્તિલો રહ્યો હતો. આ જાદુઈ હવાને તેમણે 'ડીફ્લોજિસ્ટિકેટેડ એર' નામ આપ્યું, જેને આજે આપણે ઓક્સિજન તરીકે ઓળખીએ છીએ. માત્ર ઓક્સિજન જ નહીં, પરંતુ લાફિંગ ગેસ, એમોનિયા અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ જેવા મહત્વના વાયુઓની ઓળખ પણ તેમણે જ કરી હતી.

જોકે, પ્રિસ્ટલીની બીજી એક શોધ એવી છે જે આજે દરેક ગલી-મહોલ્લામાં લોકપ્રિય છે અને તે છે 'સોડા વોટર'. 1767માં તેમણે ચોક પર સલ્ફ્યુરિક એસિડ નાખીને કાર્બન ડાયોક્સાઈડ વાયુ ઉત્પન્ન કર્યો અને તેને સાદા પાણીમાં ઓગાળી દીધો, જેનાથી વિશ્વનું પ્રથમ 'આર્ટિફિશિયલ સોડા વોટર' તૈયાર થયું. આ નવો સ્વાદ લોકોને એટલો પસંદ પડ્યો કે વર્ષ 1772માં તેમણે આખી રેસીપી એક પુસ્તક દ્વારા જાહેર જનતા માટે રજૂ કરી હતી. વિજ્ઞાન જગતમાં આપેલા આ અપ્રતિમ યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત રોયલ સોસાયટીએ તેમને તેમના સર્વોચ્ચ સન્માન 'કોપલે મેડલ'થી નવાજ્યા હતા. આમ, એક પાદરીએ પોતાના જિજ્ઞાસુ સ્વભાવથી વિજ્ઞાનની પ્રયોગશાળામાં એવી ક્રાંતિ કરી જે આજે મેડિકલ સાયન્સથી લઈને ફૂડ ઈન્ડસ્ટ્રી સુધી પાયાનો પથ્થર સાબિત થઈ રહી છે.