આજના સમયમાં ઊંચી ઇમારતોમાં લિફ્ટનો ઉપયોગ સામાન્ય બની ગયો છે. જોકે, ઘણા લોકો અનુભવે છે કે જ્યારે લિફ્ટ ઝડપથી ઉપર જાય છે અથવા નીચે આવે છે, ત્યારે કાનમાં એક પ્રકારનો 'પૉપ' અવાજ આવે છે અથવા કાન બંધ થઈ ગયા હોય તેવું લાગે છે. આવો જ અનુભવ વિમાનમાં મુસાફરી કરતી વખતે અથવા હિલ સ્ટેશન પર પહાડો ચડતી વખતે પણ થાય છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ કોઈ ગંભીર બીમારી નથી પરંતુ શરીરની એક કુદરતી પ્રતિક્રિયા છે. આ સમસ્યા પાછળનું મુખ્ય કારણ હવાનું દબાણ છે.

આપણા કાનની અંદર 'યુસ્ટેચિયન ટ્યુબ' નામની એક નાની નળી હોય છે, જે કાનની અંદરના દબાણને બહારના વાતાવરણના દબાણ સાથે સંતુલિત રાખવાનું કામ કરે છે. જ્યારે આપણે લિફ્ટમાં ઝડપથી ઊંચાઈ પર જઈએ છીએ, ત્યારે બહારનું હવાનું દબાણ અચાનક ઘટી જાય છે, પરંતુ કાનની અંદરનું દબાણ એટલી ઝડપથી બદલાતું નથી. આ તફાવતને કારણે કાન બંધ થવાનો કે સુન્ન પડી જવાનો અનુભવ થાય છે. સામાન્ય રીતે, આ સ્થિતિ થોડી સેકન્ડ કે મિનિટોમાં આપમેળે ઠીક થઈ જાય છે. જ્યારે યુસ્ટેચિયન ટ્યુબ હવાનું દબાણ સમાન કરી દે છે, ત્યારે કાનમાં 'પૉપ' અવાજ આવે છે, જે સંકેત આપે છે કે હવે સ્થિતિ સામાન્ય થઈ ગઈ છે.

જોકે, જો કોઈ વ્યક્તિને વારંવાર આવું થતું હોય અથવા લાંબા સમય સુધી કાન બંધ રહેતા હોય, તો તેની પાછળ સાયનસ ઈન્ફેક્શન, એલર્જી, વધુ પડતો કાનનો મેલ અથવા શરદી-જુકામ જેવા કારણો હોઈ શકે છે. આ અગવડતાથી બચવા માટે કેટલાક સરળ ઉપાયો ખૂબ જ અસરકારક સાબિત થાય છે. લિફ્ટમાં મુસાફરી દરમિયાન ચ્યુઈંગ ગમ ચાવવાથી જડબાની મૂવમેન્ટ થાય છે, જે દબાણને બેલેન્સ કરવામાં મદદ કરે છે. આ ઉપરાંત, લિફ્ટમાં કંઈક ગળવાથી, પાણી પીવાથી અથવા બગાસું ખાવાથી પણ યુસ્ટેચિયન ટ્યુબ ખુલી જાય છે અને કાન બંધ થવાની સમસ્યામાં તાત્કાલિક રાહત મળે છે.

જો આ સમસ્યા દરરોજ થતી હોય અથવા તેની સાથે કાનમાં દુખાવો થતો હોય, તો તેને નજરઅંદાજ કરવાને બદલે નિષ્ણાત ડોક્ટરની સલાહ લેવી હિતાવહ છે. ખાસ કરીને જેમને કાનમાં ઈન્ફેક્શનની હિસ્ટ્રી હોય તેમણે લિફ્ટ કે હવાઈ મુસાફરી દરમિયાન વધુ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. એક નાનકડી સાવધાની અને વૈજ્ઞાનિક સમજણ આ સામાન્ય લાગતી તકલીફથી કાયમી છુટકારો અપાવી શકે છે.