યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા પછીથી જ ચીન અને રૂસ વચ્ચેની દોસ્તી 'નો લિમિટ' વાળી બની ગઈ છે. એક સમય હતો જ્યારે રૂસને ડર લાગતો હતો કે ચીન તેના ફાર ઈસ્ટ વિસ્તાર પર કબજો કરી શકે છે. ઓસ્ટ્રેલિયન થિંક ટેંક ASPIની રિપોર્ટ અનુસાર હવે ચીન અને રૂસની જોડી વૈશ્વિક વ્યવસ્થાને આકાર આપી રહી છે અને આ પશ્ચિમી દેશો માટે મોટો ખતરો બનતી જાય છે. ચીનને અત્યાધુનિક રશિયન હથિયાર તકનીક ખુલ્લેઆમ મળી રહી છે, જેની અસર ભારતની સુરક્ષા પર પણ પડી રહી છે. એક સમય એવો પણ હતો જ્યારે ચીને રૂસ પાસે ફરિયાદ કરી હતી કે તે ભારતને અત્યાધુનિક હથિયારોની તકનીક કેમ આપી રહ્યું છે.

ASPIની રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે રૂસ અને ચીન વચ્ચેની દોસ્તી કોલ્ડ વોરના અંત પછી વધવા લાગી હતી, પરંતુ છેલ્લા વર્ષોમાં તેમાં વધુ તેજી આવી છે. રૂસ અને ચીન બંનેને હવે આ વિશ્વાસ થઈ ગયો છે કે તેઓ સાથે મળીને પશ્ચિમી દેશોને હરાવી શકે છે અને તેમની સાથે સ્પર્ધા કરી શકે છે. પશ્ચિમી દેશો સતત રૂસના યુક્રેન પર હુમલા અને ચીનની હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં વધતી સૈન્ય આક્રમકતાનો વિરોધ કરે છે. વર્ષ 2022માં પુતિન અને શી જિનપિંગની મુલાકાત પછી રૂસ અને ચીને 'નો લિમિટ' વાળી દોસ્તીની જાહેરાત કરી હતી.

રૂસની હારથી કેમ ડરી રહ્યું છે ચીન?
ત્યારબાદથી રૂસે ચીન સાથે ખૂબ મજબૂત આર્થિક ભાગીદારી કરી છે. આ મદદથી જ રૂસ છેલ્લા 4 વર્ષમાં પશ્ચિમી દેશોના આર્થિક પ્રતિબંધોમાંથી બચી નીકળવામાં સફળ રહ્યું છે. તેની મજબૂરીનો ફાયદો ઉઠાવીને ચીન મોસ્કોથી તેની હથિયાર તકનીક લઈ રહ્યું છે. રિપોર્ટમાં કહેવાયું છે કે ચીનને ડર છે કે જો રૂસ યુક્રેનમાં હારી જશે તો અમેરિકા હિંદ-પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં તેની તરફ પોતાની તોપોનું મોં ફેરવી દેશે. અમેરિકા માટે હિંદ-પ્રશાંત ક્ષેત્ર ટોચની પ્રાથમિકતામાં સામેલ છે.

ચીન-રૂસ દોસ્તીના કારણો
રશિયન સેના દાયકાઓથી યુદ્ધ લડીને અને સૈન્ય અભ્યાસ કરીને ઘણો અનુભવ મેળવી ચૂકી છે. ASPIની રિપોર્ટ અનુસાર ચીનની કોશિશ છે કે આ અનુભવને રૂસ પાસેથી હાંસલ કરે.

ચીન પાસે તાજેતરનો કોઈ યુદ્ધનો અનુભવ નથી. ચીનનું સૈન્ય બજેટ 1995ની સરખામણીમાં આજે 250 અરબ ડોલરનું થઈ ગયું છે પરંતુ તેણે છેલ્લી લડાઈ 1979માં વિયેતનામ સામે લડી હતી.

રૂસની રહસ્યમય લડાઈની રીતથી ચીન હવે શીખી રહ્યું છે. ચીન અને રૂસ વચ્ચે વ્યાપક પાયે સૈન્ય અભ્યાસ થઈ રહ્યા છે. વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે આ દ્વિપક્ષીય દોસ્તીમાં હવે ચીન રૂસ પર ભારી પડી રહ્યું છે. વર્ષ 2024માં બંને વચ્ચે 14 સૈન્ય અભ્યાસ થયા હતા.

ચીન અને રૂસની નૌસેનાઓ પણ એકબીજા સાથે ઘણો સહકાર કરી રહી છે. બંને દેશોએ દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર, બાલ્ટિક સમુદ્ર, ઈસ્ટ ચાઈના સમુદ્ર, જાપાન સમુદ્ર અને અલાસ્કાના કિનારે સાથે મળીને નૌસૈનિક અભ્યાસ કર્યા છે.

રૂસ અને ચીન વચ્ચે સૈન્ય વેપાર
બર્લિનની દીવાલ પડી ગયા પછી વર્ષ 1989થી જ રૂસ અને ચીન વચ્ચે રક્ષા વેપાર વધ્યો છે. અમેરિકા અને તેના સહયોગીઓ ઇરાકમાં સદ્દામ હુસેન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે મોસ્કોએ ચીનને સૈન્ય તકનીક વેચવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેમાં સુખોઈ-27 ફાઈટર જેટ પણ સામેલ છે. આ પછી ચીનનું જે-11 ફાઈટર જેટ બની ગયું. ચીને શરૂઆતમાં રૂસ પાસેથી આખું હથિયાર સિસ્ટમ ખરીદ્યું હતું પરંતુ પછી તેણે માત્ર જરૂરી કલપુર્જે જ લેવાનું શરૂ કર્યું. તેમાં ટર્બોફેન એન્જિન પણ સામેલ છે.

ભારતને હથિયાર આપવા પર ગુસ્સે થયેલું હતું ચીન
આ ડીલ પછી પણ રૂસ અને ચીન વચ્ચે અવિશ્વાસ બન્યો હતો. રિપોર્ટમાં કહેવાયું છે કે રૂસ હતું, નહીં કે પશ્ચિમી દેશોએ ચીનને અત્યાધુનિક હથિયાર વેચવામાં વધુ સાવધાની રાખી હતી. દોસ્તી વધવા છતાં અવિશ્વાસ બન્યો હતો. ચીને રૂસ પાસે આ વાતની આપત્તિ નોંધાવી હતી કે તેણે પોતાના કેટલાક સર્વશ્રેષ્ઠ હથિયાર ભારતને કેમ વેચ્યા, જે બેઈજિંગનો વ્યૂહાત્મક દુશ્મન છે. તે જ સમયે રૂસે ચીનને કોઈ ખુલ્લી તકનીકનું હસ્તાંતરણ કર્યું ન હતું. ચીને રૂસ પાસેથી એમઆઈ-8 હેલિકોપ્ટર અને એમઆઈ-17 હેલિકોપ્ટર પણ ખરીદ્યા હતા. રિપોર્ટ અનુસાર ચીન રૂસ પાસેથી સસ્તા હથિયાર ખરીદીને તેની કોપી બનાવી લેતું હતું. આ મોટેભાગે ચીન જાસૂસીના માધ્યમથી અંજામ આપતું હતું.