પેરિસ-નવી દિલ્હી વચ્ચે 114 રાફેલ લડાકુ વિમાનોના વિશાળ સોદા પર વાતચીત ચાલી રહી છે. આ સોદો આગામી વર્ષ સુધીમાં અંતિમ રૂપ લેવાની આશા છે, પરંતુ તે પહેલાં સોર્સ કોડ અને ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફરના મુદ્દે અડચણ આવી ગઈ છે. ફ્રાન્સ રાફેલનો સોર્સ કોડ શેર કરવા તૈયાર નથી. અંદાજે 35-40 અરબ ડોલરમાં ભારત આ 114 રાફેલ વિમાનો ખરીદી શકે છે અને આ સોદાથી ફ્રાન્સની જીડીપીમાં પણ ઉછાળો આવશે. તેમ છતાં સોર્સ કોડ પર સહમતી બનતી નથી.

ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચેના આ મહત્ત્વના રાફેલ લડાકુ વિમાન સોદા પર વિશ્વની નજર છે. આ દરમિયાન યુક્રેની અખબાર 'ડિફેન્સ એક્સપ્રેસ'એ ફ્રાન્સના અડિયલ વલણ પાછળ રશિયાનો ડર જણાવ્યો છે. અખબારે લખ્યું છે કે ફ્રાન્સ માટે આ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો મામલો બની ગયો છે. માર્ચની શરૂઆતમાં ડસોલ્ટ એવિએશનના સીઈઓ એરિક ટ્રેપિયરે કહ્યું હતું કે તેઓ આ વર્ષે જ આ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવા માંગે છે, પરંતુ અપ્રિલની શરૂઆત સુધી કોઈ પ્રગતિની સમાચાર નથી.

રાફેલ સોર્સ કોડ પર રશિયાથી કેમ ડરે છે ફ્રાન્સ?
અનેક અહેવાલોમાં વિવિધ સૂત્રોના હવાલે દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે સમજૂતી પર હસ્તાક્ષરમાં વિલંબનું મુખ્ય કારણ સોર્સ કોડ પર સહમતી ન બનવાનું છે. પેરિસ અને દિલ્હી સામે 'સોર્સ કોડ'નો મુદ્દો આવી ગયો છે, જે રાફેલના ઓનબોર્ડ સિસ્ટમ સોફ્ટવેરને અપડેટ કરવા માટે ભારતીય પક્ષને પૂર્ણ પહોંચ આપવા સાથે જોડાયેલો છે. ડિફેન્સ એક્સપ્રેસે લખ્યું છે કે આ મુદ્દો એક વર્ષ પહેલાં પણ ઉઠ્યો હતો અને ફ્રાન્સનો ડર વધી ગયો છે, કારણ કે નેધરલેન્ડ્સના રક્ષા રાજ્ય સચિવે F-35 જેટના સોર્સ કોડને હેક કરવાની વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે અમેરિકાની મદદ વગર પણ F-35ના સોર્સ કોડને હેક કરીને કામ ચલાવી શકાય છે.

યુક્રેની અખબારે ફ્રાન્સના આ ડરને જોડીને દાવો કર્યો છે કે ફ્રાન્સને ભય છે કે ભારતમાં પણ રાફેલનો સોર્સ કોડ હેક થઈ શકે છે. તેમ છતાં દિલ્હી પોતાના વલણ પર અડગ છે. ફ્રાન્સે ભારતમાં રાફેલ વિમાનોનું સ્થાનિક ઉત્પાદન કરવા પર સંમતિ આપી છે જેથી કમસે કમ 50% 'એડેડ વેલ્યુ' દેશમાં જ રહે. 114 વિમાનોમાંથી 96 વિમાનો ભારતમાં જ એસેમ્બલ કરવામાં આવશે, જેમાં શરૂઆતમાં 30% ભારતીય પાર્ટ્સનો ઉપયોગ થશે અને કેટલાક વર્ષોમાં તેને 60% સુધી વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.

રાફેલ ફાઇટર જેટ ડીલમાં અનેક પેચ ફસાયા છે
દિલ્હી જો અરબો ડોલરની આ ડીલ કરશે તો તેને અનેક વસ્તુઓ જોઈએ છે. તે વિમાનમાં પોતાની મરજીના ફેરફાર માંગે છે, જેમ કે પોતાના હથિયાર સ્વતંત્ર રીતે જોડવા, EW સ્યુટને અપડેટ કરવા, સસ્પેન્શન સિસ્ટમને ઇન્ટિગ્રેટ કરવા વગેરે. મીડિયા સાથે વાત કરતાં પૂર્વ ફાઇટર જેટ પાઇલટ વિજયેન્દ્ર કે ઠાકુરે કહ્યું છે કે ભારતે જગુઆર ફાઇટર જેટના સમયે જે ભૂલ કરી હતી તે ફરી ન કરે.

તેમણે કહ્યું, "ભારતે કરારમાં સ્પષ્ટ લખાવી દેવું જોઈએ કે ભવિષ્યમાં તેને માત્ર પોતાની મરજીથી સોર્સ કોડમાં એક્સેસ જ નહીં, પરંતુ જ્યારે પણ સોફ્ટવેર અપડેટ કરવામાં આવે ત્યારે ભારતને ઓછામાં ઓછા પૈસા આપવા પડે."

તેમણે ઉમેર્યું, "સોફ્ટવેરની કિંમત વિમાનની કિંમતના ૪૦થી ૫૦ ટકા જેટલી હોય છે અને ભવિષ્યમાં ફાઇટર જેટ કંપનીઓ સોફ્ટવેર પર સરળતાથી બહાનાં બનાવી શકે છે."

યુક્રેની અખબારે લખ્યું છે કે જો પેરિસ નવી દિલ્હીની માંગોને માન્ય ન કરે તો હથિયારો, કલપુર્જો, વિમાનોની મરામત અને આધુનિકીકરણની સતત વેચાણથી મળતા મહત્ત્વના આવકના સ્ત્રોતથી વંચિત રહી જશે. અખબારે આગળ લખ્યું છે કે જેવી રીતે ભારતને રાફેલને સ્વતંત્ર રીતે અપડેટ કરવાની ક્ષમતા મળશે, તેવી રીતે ઉદાહરણ તરીકે Meteor મિસાઇલોની જગ્યાએ પોતાની ગાંડીવ મિસાઇલો લગાવી શકશે. તેમજ ફક્ત ફ્રેન્ચ SCALP ક્રુઝ મિસાઇલ અથવા Damocles ઓપ્ટિકલ સાઇટિંગ સ્ટેશન ખરીદવાની જરૂર પણ નહીં રહે. તેની જગ્યાએ ભારતીય વિકલ્પો આવી શકે છે.

યુક્રેની અખબારે રશિયાનો ડર કેમ દર્શાવ્યો?
અખબારે આગળ લખ્યું છે કે ફ્રાન્સનું વલણ માત્ર પોતાના ફાયદાની ઇચ્છાથી જ નક્કી થતું નથી. રક્ષા ક્ષેત્રમાં ભારતના રશિયા સાથે ખૂબ જ નજીકના સંબંધો છે. જો ભારતીય રાફેલ પર લગાવવાના હથિયારોની યાદી પર નજર નાખીએ તો તેમાં સૌપ્રથમ બ્રહ્મોસ મિસાઇલ હશે, જે ભારતે રશિયા સાથે મળીને બનાવી છે. તેનો અર્થ એ થાય છે કે રશિયનોને રાફેલના પ્રોગ્રામ કોડની પહોંચ મળી જશે.

પરંતુ યુક્રેની અખબારનો આ દાવો હાલમાં સાવ ખોટો છે. વિજયેન્દ્ર કે ઠાકુરે મીડિયાને કહ્યું કે, બ્રહ્મોસ મિસાઇલનું વજન એટલું વધારે છે કે રાફેલમાંથી તેને હાલમાં ફાયર કરવું મુશ્કેલ છે. તેથી તેને Su-30MKI સાથે ઇન્ટિગ્રેટ કરવામાં આવ્યું છે. જ્યારે યુક્રેની અખબારે દાવો કર્યો છે કે ફ્રાન્સે પહેલેથી જ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તેઓ ભારતીય રાફેલ વિમાનોમાં ભારતીય હથિયારોને સામેલ કરવા વિરુદ્ધ નથી, પરંતુ આ પ્રક્રિયા પર ડસોલ્ટ એવિએશનનું જ પૂર્ણ નિયંત્રણ રહેશે. કારણ કે આ આખરે ફ્રાન્સની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો મામલો છે.