ભારતીય ન્યાયતંત્રના ઇતિહાસમાં આજે મંગળવારનો દિવસ સુવર્ણ અક્ષરે અંકિત થઈ ગયો છે, કારણ કે સુપ્રીમ કોર્ટે સૈન્યમાં કાર્યરત મહિલા અધિકારીઓના પક્ષમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે. છેલ્લા 23 વર્ષોથી ચાલી રહેલી કાયદાકીય લડતનો અંત લાવતા સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે શોર્ટ સર્વિસ કમિશન (SSC) હેઠળ આવતી મહિલા અધિકારીઓ સેનામાં કાયમી કમિશન (PC) મેળવવા માટે સંપૂર્ણ હકદાર છે. જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુયાન અને જસ્ટિસ એન. કોટીશ્વર સિંહની બેન્ચે કેન્દ્ર સરકારને કહ્યું કે, મહિલાઓને અત્યાર સુધી કાયમી કમિશન ન મળવું એ તેમની યોગ્યતાની કમી નહોતી, પરંતુ તે સિસ્ટમમાં ઘર કરી ગયેલા ઊંડા ભેદભાવનું પરિણામ હતું. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે મહિલા અધિકારીઓના કામનું મૂલ્યાંકન એવા પૂર્વગ્રહ સાથે કરવામાં આવ્યું હતું કે તેમને ભવિષ્યમાં કાયમી તક મળવાની જ નથી, જેના કારણે તેમની પ્રગતિમાં અવરોધો ઊભા થયા હતા.

મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI)એ આ ચુકાદા દરમિયાન ત્રણેય પાંખ—આર્મી, નેવી અને એરફોર્સ—માટે વિગતવાર આદેશો આપ્યા હતા. આર્મીના કિસ્સામાં કોર્ટે નોંધ્યું કે મહિલા અધિકારીઓના વાર્ષિક ગુપ્ત અહેવાલો (ACR) લખતી વખતે સમાનતાના ધોરણો જાળવવામાં આવ્યા નહોતા. તેમને જરૂરી તાલીમથી વંચિત રાખવામાં આવી અને પુરુષ અધિકારીઓની સરખામણીમાં તેમને અન્યાયી રીતે પાછળ રાખવામાં આવ્યા હતા. નેવી અને એરફોર્સના કિસ્સામાં પણ પ્રક્રિયામાં રહેલી ખામીઓ અને પારદર્શિતાના અભાવને કોર્ટે ખુલ્લો પાડ્યો હતો. એરફોર્સમાં લઘુત્તમ પ્રદર્શનના માપદંડો ઉતાવળમાં લાગુ કરવામાં આવ્યા હોવાનું પણ કોર્ટના ધ્યાને આવ્યું હતું. આ તમામ વિસંગતતાઓને દૂર કરવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે બંધારણની કલમ 142 હેઠળ પોતાની વિશેષ સત્તાનો ઉપયોગ કરીને 'પૂર્ણ ન્યાય' સુનિશ્ચિત કર્યો છે.

આ ચુકાદાથી જે મહિલા અધિકારીઓ કેસ લડતી વખતે નિવૃત્ત થઈ ગઈ હતી અથવા સેવાની બહાર થઈ ગઈ હતી, તેમને મોટી રાહત મળી છે. કોર્ટે આદેશ આપ્યો છે કે આવી મહિલા અધિકારીઓએ 20 વર્ષની સેવા પૂરી કરી લીધી છે તેવું માનીને તેમને પેન્શન અને અન્ય તમામ નિવૃત્તિ લાભો આપવામાં આવે. જોકે, તેમને પાછલા પગારનું એરિયર્સ મળશે નહીં. હાલમાં સેવામાં કાર્યરત મહિલા અધિકારીઓ માટે પણ કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી છે કે જો તેઓ નિર્ધારિત કટ-ઓફ માપદંડો પૂર્ણ કરશે, તો તેમને કાયમી કમિશન આપવામાં આવશે. આ સાથે જ કોર્ટે ભવિષ્યમાં આવી ભૂલો ન થાય તે માટે કેન્દ્ર સરકારને એક પારદર્શક અને સ્પષ્ટ પસંદગી પ્રક્રિયા અપનાવવા તેમજ મૂલ્યાંકનના નિયમો અગાઉથી જાહેર કરવા કડક સૂચના આપી છે.

આ ઐતિહાસિક નિર્ણયનું સ્વાગત કરતા વરિષ્ઠ વકીલોએ તેને સમાનતાના અધિકાર તરફનું એક મોટું કદમ ગણાવ્યું છે. વરિષ્ઠ એડવોકેટ વી. મોહના અને મેનકા ગુરુસ્વામીએ કોર્ટના આ વલણને બિરદાવ્યું હતું, જ્યારે એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટીએ પણ આદેશ પ્રત્યે આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો. આ ચુકાદો માત્ર મહિલા અધિકારીઓને નોકરીની સુરક્ષા જ નથી આપતો, પરંતુ ભારતીય સેનામાં લિંગ સમાનતાના એક નવા યુગની શરૂઆત પણ કરે છે, જ્યાં ક્ષમતા અને દેશદાઝને લિંગના આધારે નહીં પણ માત્ર વ્યક્તિની યોગ્યતાના આધારે જોવામાં આવશે. હવે પછી મહિલાઓ પણ સેનાના ઉચ્ચ હોદ્દાઓ પર સન્માનપૂર્વક પોતાની સેવાઓ આપી શકશે અને દેશની રક્ષામાં બરાબરીનો ફાળો નોંધાવી શકશે.