વિશ્વ ઉંદર દિવસ નિમિત્તે આજે આપણે એક એવા જીવ વિશે વાત કરવા જઈ રહ્યા છીએ જે માનવ વસવાટ હોય ત્યાં અચૂક જોવા મળે છે. ભલે આપણે આપણા ઘરના કપડાં કે અનાજ બગાડવા બદલ ઉંદરોથી પરેશાન હોઈએ, પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ નાનકડું પ્રાણી આખી દુનિયામાં કેવી રીતે ફેલાઈ ગયું? વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો અને ઇતિહાસના પાના ઉથલાવીએ તો જાણવા મળે છે કે ઉંદરોની ઉત્પત્તિ સૌથી પહેલા મધ્ય અથવા ઉત્તરી ચીનમાં થઈ હતી. આ એ સમય હતો જ્યારે માનવ સભ્યતા નવપાષાણ યુગમાં હતી અને ખેતીનો વિકાસ થઈ રહ્યો હતો. ખેતીને કારણે અનાજનો સંગ્રહ શરૂ થયો અને આ અનાજની લાલચમાં ઉંદરો માનવ વસાહતોની નજીક આવવા લાગ્યા. જેમ જેમ માનવીએ વેપાર અર્થે સ્થળાંતર શરૂ કર્યું, તેમ તેમ આ ઉંદરો પણ તેમની પાછળ પાછળ અજાણતા જ પૂરી દુનિયામાં પ્રવાસ કરવા લાગ્યા.

એશિયાના મેદાનોમાંથી નીકળેલા આ ઉંદરો દરિયાઈ માર્ગે વિશ્વના ખૂણે ખૂણે પહોંચ્યા હતા. ઇતિહાસકારોના મતે કાળા ઉંદરો એશિયાથી યુરોપ પહોંચનારા પ્રથમ 'બિનઆમંત્રિત મહેમાન' હતા. અંદાજે ઈ.સ. પૂર્વે 3000ની આસપાસ જ્યારે ભારત અને ઇજિપ્ત વચ્ચે દરિયાઈ વેપાર ચાલતો હતો, ત્યારે આ ઉંદરો માલસામાન ભરેલા જહાજોમાં છુપાઈને એક ખંડમાંથી બીજા ખંડમાં પહોંચી ગયા હતા. તેમની પ્રજનન ક્ષમતા એટલી તીવ્ર હોય છે કે ગણતરીના સમયમાં જ તેઓ જે તે દેશમાં પોતાની વસ્તી વધારી દેતા. અમેરિકા અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશોમાં પણ આ ઉંદરો વહાણોના માધ્યમથી જ પ્રવેશ્યા હતા. આજે સ્થિતિ એવી છે કે વિશ્વનો કોઈ એવો ખૂણો બાકી નથી જ્યાં ઉંદરોએ પોતાનું સામ્રાજ્ય ન જમાવ્યું હોય.

તાજેતરમાં ન્યૂઝીલેન્ડ જેવા દેશમાં ઉંદરોનો ત્રાસ એટલો વધી ગયો હતો કે ત્યાંની સરકાર માટે તે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો વિષય બની ગયો હતો. ન્યૂઝીલેન્ડમાં ઉંદરોની સંખ્યા એટલી હદે વધી ગઈ કે ત્યાંના સ્થાનિક પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓનું અસ્તિત્વ જોખમમાં મુકાઈ ગયું હતું. ન્યૂઝીલેન્ડનું રાષ્ટ્રીય પક્ષી 'કીવી' પણ આ ઉંદરોના આતંકથી બચી શક્યું નહોતું, કારણ કે ઉંદરો તેમના ઈંડા ખાઈ જતા હતા. આ ઘટના સાબિત કરે છે કે એક નાનકડું પ્રાણી જો અનિયંત્રિત થઈ જાય તો આખા દેશની ઇકોસિસ્ટમને હચમચાવી શકે છે. ઉંદરો માત્ર નુકસાન જ નથી કરતા, પરંતુ ઇતિહાસમાં તેઓ ભયાનક રોગચાળાના વાહક પણ રહ્યા છે, જેમાં 'પ્લેગ' જેવી મહામારીનો સમાવેશ થાય છે જેણે લાખો લોકોના જીવ લીધા હતા.

ઉંદરોની સૌથી મોટી વિશેષતા તેમની ટકી રહેવાની અદભૂત ક્ષમતા છે. વિજ્ઞાનીઓ માને છે કે જો પૃથ્વી પર ક્યારેય પરમાણુ યુદ્ધ થાય, તો પણ ઉંદરો બચી જવાની સૌથી વધુ શક્યતા ધરાવે છે. જમીનની અંદર ઊંડા દરોમાં રહેવાની તેમની આદત તેમને કિરણોત્સર્ગ અને બાહ્ય અસરોથી બચાવે છે. તેઓ કોઈપણ પ્રકારના વાતાવરણમાં પોતાની જાતને ઢાળી શકે છે અને ગમે તેવું ખાઈને જીવી શકે છે. વિશ્વ ઉંદર દિવસ પર ભલે આપણે તેમને ભગાડવાના રસ્તાઓ શોધતા હોઈએ, પરંતુ હકીકત એ છે કે તેઓ હજારો વર્ષોથી આપણી સંસ્કૃતિના સાક્ષી રહ્યા છે. ચીનના ખેતરોથી શરૂ થયેલી તેમની આ સફર આજે આધુનિક શહેરોની ગટરો અને હાઈટેક લેબોરેટરીઓ સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે તેમની અજેય જીવજગતની શક્તિનો પરિચય આપે છે.